De kroonluchter van 150 ton is er al uit

Op de PAN kunstbeurs in Amsterdam zeggen de handelaren niet veel te merken van de crisis. De bemiddelde, beschaafde klanten kopen lustig sieraden en prenten.

„Jan van Bijlert is een belangrijke Utrechtse schilder”, zegt Evert Douwes sr. over het schilderij van een blozende jongeman in een rode fluwelen mantel en gevederde baret. „Zo’n herdersfiguur komt zelden voor en deze hoort bij het hoogste niveau van Nederlandse portretkunst in het begin van de zeventiende eeuw.”

Douwes leidt samen met zijn zoon de firma Douwes Fine Art met vestigingen in Londen en Amsterdam. Hij is een van de 128 deelnemers aan de kunst- en antiekbeurs PAN die dit weekeind begon in de RAI in Amsterdam. Het portret van Van Bijlert is een van de pronkstukken in Douwes’ stand. Het is afkomstig van „een Amerikaanse dame” zegt Douwes. Er is nog niet veel vraag naar geweest, maar dat verrast hem niet. „Er is maar een kleine groep die hier dagelijks naar wil kijken en het kost natuurlijk ook 125.000 euro.”

Vroeger was het makkelijker om een schilderij als dit te verkopen, zegt Douwes. „Toen had je nog veel verzamelaars met een collectie van 40 tot 50 werken. Ze hebben tegenwoordig 4 of 5 en dan houdt het op. Schilderijen zijn te duur geworden.” De stemming op de beurs is dit jaar volgens Douwes erg goed. „Op de openingsdag was het drukker dan vorig jaar. Ons schilderij van Jan Steen [een gezellig druk straatgezicht op Warmond, red.] is al verkocht. Voor onze kleurige Russen is veel belangstelling en van Rembrandts etsen zijn er al drie uit.”

Na de internationale Tefaf is de PAN de belangrijkste beurs op het gebied van de gevestigde kunst in Nederland. Zilverwerk, iconen, antieke kasten, prenten, boeken en veel schilderijen zijn er te zien in de stands langs de keurig gestoffeerde gangpaden. Het is een brede beurs voor mensen met een goede smaak die hun leven en huis willen verrijken en daar het geld voor hebben. Schokkende kunst en avant-garde zul je hier niet vinden. Net als onder de bezoekers en de handelaren heerst hier de beschaving van de betere kringen. Daar kan een opzichtig naakt met licht gespreide benen van Dick Pieters in de stand van galerie Mokum niets aan veranderen.

Zoals Douwes de herderfiguur als aandachttrekker gebruikt, zo pronkt het Houtense antiquariaat Forum met het boek Hypnerotomachia Poliphili (1499) van Francesco Colonna. Het is een legendarisch boek uit de Italiaanse renaissance met schitterende illustraties. Normaal kost een tweede Franse druk zoals deze volgens Laurens Hesselink, die in januari de zaak van zijn vader overneemt, zo’n 50.000 euro. Dit exemplaar moet echter het tien- tot twintigvoudige kosten omdat Willem van Oranje het ooit „in zijn bedje heeft liggen lezen”, zoals Hesselink zegt. Willem kocht het destijds modieuze boek toen hij in 1559 aan het Franse hof verbleef en liet het inbinden in bruin-oranje leer en voorzien van zijn wapen. „Het is één van de vier boeken uit zijn bibliotheek die bewaard zijn gebleven”, zegt Hesselink. „Ik hoop dat het in Nederland blijft, het Loo zou mooi zijn, maar als een Amerikaan belt...” Hij heeft deze eerste dagen al een goede beurs gehad en „een paar mooie prenten” verkocht.

Ook Chris Uhlenbeck van de Leidse handel in Japanse prenten Hotei spreekt van een „uitstekende” beurs. „We hebben zaterdag al zo’n veertig stuks verkocht en het gaat nog steeds door.” Eén van de kopers was het Rijksmuseum dat een prent kocht en een optie nam op een bijzonder vertikaal drieluik van Toyohara Kunichika (1835-1900) dat 6.900 euro moet kosten. Een vrouwengeest stort twee mannen in de afgrond. Op het bovenste deel zie je de sierlijke sliert van haar onderlichaam en een vonk vuur. Het middendeel toont haar schitterend verwrongen gelaat met weelderige haren en de twee mannen die hulpeloos hun handen sperren. Het onderste deel laat vooral de leegte zien waarin zijn vallen. Uhlenbeck kocht de prent uit een Japanse collectie.

Ook bijzonder is een gouden broche met negen diamanten van Art Noveau kunstenaar René Lalique bij Epoque Fine Juwels uit Kortrijk. Het vrouwengezichtje en profil met sierlijk haar moet 75.000 euro kosten. „We hebben het meegenomen omdat men hier graag draagbare sieraden koopt”, zegt Patricia De Wit van het in Lalique gespecialiseerde Epoque. Ze wijst op het fijne ciseleerwerk van Georges Deraisme (1865-1929) die nauw met Lalique samenwerkte.

Vorig jaar trok de Pan 36.000 bezoekers en dit jaar kwamen er zaterdag op de eerste dag al 6.226, iets meer dan in 2007. Zondag trotseerden 3.941 het weer, waarmee het totaal op 10.167 kwam, 300 minder dan vorig jaar. Diverse handelaren meldden reeds goede verkopen. Het Scheringa Museum voor Realisme kocht bij galerie Mokum het liggende naakt (Strand achter de wolken, 2008) van Dick Pieters (vraagprijs 170.000 euro). Kollenburg Antiquairs verkocht een zeldzame Lodewijk XV kristallen kroonluchter voor circa 150.000 euro. Bij Willem Rueb ging Heerenlux van de Nederlandse schilder Daan van Golden voor 45.000 euro naar een verzamelaar.

PAN, t/m 30/11 in RAI Amsterdam. Inl. pan-amsterdam.nl