VER VAN DE BOOM

Menno Schilthuizen The Loom of Life. Unravelling Ecosystems, Springer Verlag 2008. 168 pag. prijs 49,95 euro.

XVeertig kilometer ten zuiden van IJsland zagen vissers op 14 november 1963 een enorme ontploffing. Fonteinen, brokken steen, kolkend water dat te heet werd om in te varen. Ze zagen een vulkaanuitbarsting onder water. Vanuit 130 meter diepte verrees in korte tijd een eiland van 1,5 bij 2 kilometer. Een gloednieuw eiland, ideaal voor ecologen om te onderzoeken hoe een ecosysteem gevormd wordt, hoe snel en hoeveel nieuwe soorten zich er vestigen. De ecologen arriveerden een half jaar later, na zich zorgvuldig te hebben ontsmet. Het eiland was zo heet dat de onderzoekers niet stil konden staan, anders smolten hun zolen. Drijfzaden, tussen het aanspoelsel langs de waterlijn, ontkiemden tot de eerste plantjes.

In 1972 groeiden er elf soorten planten. In 1984 waren dat er nog steeds elf, maar vier daarvan waren andere dan in 1972. Elf soorten leek het maximum. Tot zich in de jaren negentig een kleine broedkolonie mantelmeeuwen op het eiland vestigde. De meeuwen poepten en braakten visresten uit. Dankzij die voedingssupplementen verviervoudigde het aantal planten in korte tijd.

De biogeografie van eilanden beslaat een groot deel van het boek The Loom of Life van de Leidse evolutiebioloog Menno Schilthuizen. Op eilanden zijn ecosystemen nu eenmaal minder lastig te ontrafelen en ‘ontrafelen van ecosystemen’ is de ondertitel van dit mooie boek. Schilthuizen vat het begrip eiland ruim op. Ook restjes regenwoud in een zee van oliepalmen en individuele bomen in een immens regenwoud behandelt hij als eilandjes. Dat die bomen geen soortgenoten om zich heen krijgen, komt doordat naburige zaailingen veel meer risico lopen op vraat door het leger insecten dat zich in die boomsoort gespecialiseerd heeft. Een verse zaailing gaat daaraan ten onder. Het zaadje dat door een vogel wordt meegevoerd en elders ontkiemt, maakt meer kans. De ouderboom redt het wel, ondanks de honderdduizenden vijanden die over zijn bast scharrelen. Een ecosysteem op zich, zo’n boom.

Koop dit boek, maar koop er een leesbril bij, want de kleine letters op de volle bladzijden zijn lastig leesbaar.