'Socialistisch project' Chávez inzet verkiezingen

President Hugo Chávez voert campagne voor zijn partij bij de regionale verkiezingen zondag. Bij winst kan hij zijn macht alsnog consolideren.

Gil Orlando is een afvallige. De vijftiger zegt het zelf. Een ex-Chávista, een voormalig supporter van de Venezolaanse president Hugo Chávez. Het deed pijn om zijn oude held de rug toe te keren. „Je voelt je een beetje een dissident”, zegt de voormalige conciërge. „Maar ik ga niet op zijn partij stemmen. Ik wil niet dat Venezuela net als Cuba wordt.”

In Venezuela zijn morgen verkiezingen in 22 van de 23 deelstaten, waarbij de gouverneurs en 328 van de in totaal 335 burgermeesters worden gekozen. Hoewel het regionale verkiezingen zijn, is de inzet hoog.

Op televisie, in het nieuws, is president Chávez dezer dagen niet weg te branden. Hij is aan het toeren door het land. Een druk programma. Je ziet hem opduiken bij verkiezingsrally’s van partijgenoten, lintjes doorknippen bij de opening van openbare werken; allemaal uitgebreid vastgelegd door media, alsof er presidentsverkiezingen op komst zijn.

Het is bijna een jaar geleden dat Chávez het controversiële referendum verloor, waarin het oneindig herkiesbaar stellen van de president een van de struikelblokken bleek. De afwijzing van zijn poging via het plebisciet zijn positie te verstevigen en het privébezit te herverdelen, waren een forse tegenvaller. Daarom zijn deze verkiezingen een belangrijke graadmeter voor Chávez: hoe populair is hij nog?

„De verwachting is dat als zijn partij, de PSUV [Verenigde Socialistische Partij van Venezuela, een alliantie van elf linkse partijen] ruim wint, dat Chávez opnieuw een referendum houdt begin volgend jaar. Daarbij zal het dan weer draaien om de onbeperkte herkiesbaarheid van de president”, zegt Francine Jácome, directeur van het Venezolaanse Instituut voor Sociale en Politieke Studies in Caracas. „Om die reden zijn deze verkiezingen van belang. En Chávez wil lang aan de macht blijven om zijn socialistische project af te maken.”

Recente verkiezingspeilingen wijzen er op dat oppositiepartijen en ex-Chávista’s, de dissidenten die de partij de rug hebben toegekeerd, wel eens in vier tot acht deelstaten de winst zouden kunnen behalen. Op dit moment heeft de oppositie slechts in twee deelstaten gouverneurs aan de macht.

Niemand die er aan twijfelt dat PSUV de meeste deelstaten zal binnenhalen. Maar een eventueel verlies in een aantal deelstaten zal wel aantonen dat in bepaalde delen van het land Venezolanen genoeg hebben van de socialistische revolutie van hun president. Bestuurders zullen worden afgerekend op hun daden. De onveiligheid in het land is immers toegenomen, en de inflatie gestegen. Wat is er bereikt sinds Chávez tien jaar geleden aan de macht kwam, vragen de critici?

Veel zal afhangen van de resultaten in deelstaten als Miranda, Caracas, Carabobo en Zulia. In de laatste twee liggen volgens peilingen oppositiekandidaten op kop. En dat zijn deelstaten die economisch van belang zijn en waar veel mensen wonen. In Zulia heeft bijvoorbeeld ruim 80 procent van de olieproductie plaats. Jácome: „Als Chávez’ partij verliest in deelstaten met een grote bevolkingsdichtheid is dat nadelig als je een referendum wilt houden. Voor de president is het belangrijk in die gebieden te winnen. Daarom heeft hij daar ook intensief campagne gevoerd. Wint hij daar niet, dan zal hij mogelijk afzien van een referendum.”

Anders dan vier jaar geleden, toen er ook regionale verkiezingen waren, heeft Chávez nu ook tegenstand van dissidenten. Zelfs in Barinas, de thuisstaat van de familie Chávez, vecht een ex-bondgenoot, Júio César Reyes, met de broer van de president, Adán, om het gouverneurschap. Op dit moment is Chávez’ vader de baas in Barinas, maar zijn termijn zit erop.

De groei van het aantal dissidenten en onder meer de breuk van de Communistische Partij en de Vaderlandpartij voor Iedereen (PPT) met de PSUV is opmerkelijk. „Chávez heeft zelf de regionale kandidaten gekozen, en daarbij niet altijd rekening gehouden met de leiders en voorkeuren op lokaal niveau. Dat heeft tot onvrede geleid”, zegt Andrés Coba, coördinator van Queremos Elegir, een organisatie die vrije verkiezingen promoot.

Zorgen maakt Coba zich vooral over allerhande dreigementen die zijn geuit door aanhangers van Chávez jegens oppositiekandidaten en hun supporters. „Venezuela is een gepolariseerd land, maar je moet wel proberen de verkiezingen vrij en ordelijk te laten verlopen. Zo hebben partijen officieel twee minuten per dag politieke zendtijd, op radio of televisie, maar Chávez is gewoon elke avond eindeloos te zien op de buis, campagne aan het voeren. Dat is in strijd met de grondwet. Maar wie doet er iets tegen?”

Ondanks een mogelijk verlies bij de deelstaatverkiezingen, blijft Chávez onbetwist een populair en charismatisch leider. Nog altijd trekt hij enorme aantallen toehoorders, vooral onder de armere delen van de bevolking, als hij ergens oreert.

Het is volgens onderzoekster Jácome de verdienste van de president dat hij een grote groep arme mensen in Venezuela bij het democratisch proces heeft betrokken, hoop heeft gegeven. „,Alleen is zijn socialistische revolutie te veel een persoonlijk project geworden de afgelopen jaren. Bovendien kom je nu overal Chávista’s tegen. De olie, telecom en cementindustrie zijn allemaal genationaliseerd. Je moet nu loyaal aan de partij zijn, anders heb je als werknemer geen toekomst.”

Voor Gil Orlando, de voormalige Chávez-aanhanger, is dat ook de reden geweest om de president en zijn partij vaarwel te zeggen. Iedereen wordt volgens hem afhankelijk gemaakt van de partij en ondertussen groeit de bureaucratie maar. Hij zegt ook: „Chávez deelt geld uit aan Argentinië, Bolivia, hij is altijd op weg. Kijk naar de puinhoop hier, het afval op de straten. Het wordt tijd dat hij zijn eigen land gaat besturen.”