Moleculen en spiegels

de proefjesfabriek

Architecten maken hele kleine modellen van gebouwen. Maar scheikundigen maken piepkleine moleculen juist in het groot na, met bollen en stokjes. In dit proefje doen we dat ook: we maken een molecuul met koolstof. En we doen zo een belangrijke ontdekking na.

Wat heb je nodig?

Twee kleine aardappels, winegums in vier kleuren, cocktailprikkers.

Wat moet je doen?

Neem vier verschillend gekleurde winegums en steek ze elk aan een cocktailprikker.

Steek de prikkers in een aardappel, waarbij ze zover mogelijk van elkaar af moeten zitten.

Maak nu nog zo’n aardappel met precies dezelfde kleuren winegums.

Zijn de twee opgetuigde aardappels hetzelfde? Zo ja, verwissel dan eens bij een model twee kleuren. Wat is nu het verschil?

Wat betekent dat?

Je hebt een model van een molecuul gebouwd. Moleculen zijn de bouwstenen van stoffen: zo bestaat water uit watermoleculen, suiker uit suikermoleculen enzovoort. De moleculen zelf zijn weer gemaakt van verschillende soorten atomen. Het molecuul in dit proefje bestaat uit een koolstofatoom (de aardappel) met daaromheen vier verschillende andere atomen (de winegums). Juist omdat deze vier verschillend zijn, bestaan er van dit molecuul twee vormen die elkaars spiegelbeeld zijn. Hou het model maar eens voor de spiegel. Het is net als bij je handen. Die zijn ook elkaars spiegelbeeld. De ontdekking van spiegelbeeldige molecuulvormen is gedaan door de Nederlandse scheikundige Jacobus van ’t Hoff. Hij won in 1901 ook de eerste Nobelprijs voor scheikunde.

Met dank aan dr. Jan van Maarseveen. Lees verder op:

www.nrc.nl/kleinewetenschap