Hubert Vos: 'verliefd op Cixi'

Hij was „onmiddellijk verliefd op haar,” dat schreef de Maastrichtse portretschilder Hubert Vos toen hij op 19 juni 1905 oog in oog had gestaan met de 72-jarige Chinese keizerin-weduwe Cixi. Haar fiere houding vond hij getuigen van wilskracht; haar scherp getekende gezicht was een bewijs van haar intelligentie. Ook zag hij zachtheid in haar, en „liefde voor schoonheid.”

Het was uitzonderlijk dat een westerse man zo dicht in haar nabijheid kon verkeren. Maar Vos (1855-1935), die eerder portretten maakte van onder anderen Koningin Wilhelmina was door de keizerin persoonlijk geselecteerd. Vos trok een rokkostuum aan, omdat hij „niets beters wist”, en ontmoette Cixi in haar Winterpaleis in Peking.

De bijzondere ontmoeting van de Limburgse schilder en de Chinese keizerin is in de kunsthistorie nauwelijks gedocumenteerd. Anne van Grevenstein van de Stichting Restauratie Atelier Limburg heeft er nu een boekje aan gewijd: Hubert Vos, en het verhaal van een portret. Nederlandse toeristen die het schilderij in Peking hadden gezien, sloegen bij haar alarm over de slechte staat: het was vergeeld, de verf bladderde af en het pigment was vervaagd. Nederlandse en Chinese restauratoren hebben het twee meter hoge doek nu hersteld. Micaela van Rijckevorsel maakte een documentaire over de restauratiewerkzaamheden, die morgen wordt uitgezonden in Avro’s Close Up.

Film en boek geven een goed beeld van de werkdruk die Vos ervoer. Vier ochtenden maar mocht hij Cixi aanschouwen. Op de tweede dag gaf zij hem via haar tolk te kennen dat ze het met zijn eerste opzet niet eens was: de schaduwen rond haar neus bevielen haar niet en de rimpels moesten weg. De ogen moesten groter en de lippen voller. Vos moest geen realistisch portret van de keizerin maken, begreep hij, maar een monument: onaangetast door de tijd. De nieuwe schetsen keurde Cixi in haar privévertrekken. „Very, very good, zou de oude dame hem instemmend hebben meegedeeld.

‘Hubert Vos en de keizerin’, 23 november, 18.15 uur, Ned. 2. ‘Hubert Vos en het verhaal van een portret’ is uitgegeven door Arte et Cetera.