Gebreide organen

Men neme: twee breipennen en een knot wol. Men breie: een spijsverteringskanaal, een hart, geslachtsdelen, of hersenen. Een rage.

Een kunstwerk ontstaat bij de Amsterdamse Jimini Hignett meestal door een ingeving. „Opeens dacht ik: brei een skelet. Ik zei meteen: doei. Maar dit idee bleef hangen. Ik werd er gek van. Tot ik het ging breien.”

Hignett, die eerder een bord macaroni met tomatensaus breide, heeft voor dit skelet een speciale techniek ontwikkeld. „Ik heb dubbele draden opgezet van wol én van koperdraad uit de ijzerwinkel op de hoek. Anders zou het skelet zo slap als een vaatdoek zijn geworden. Ik heb mijn handen compleet aan gort gebreid.”

Aan de andere kant van de oceaan is de 25-jarige biologiestudente Matie Trewe uit Oregon bezig met een spijsverteringskanaal – compleet met blinde darm, een felgroene galblaas, een tong en een roze anus. Dit breiwerk komt voort uit een Knitalong (een soort ‘brei-in’) op internetsites waarbij verwoede breisters ideeën en patronen uitwisselen. Op Knitta Please, een andere populaire breisite, staan de patronen met demonstratiefoto’s en uitleg. „Neem voor de anus kleur Angry Pink.”

Trewe is inmiddels aan haar derde, verbeterde, spijsverteringskanaal toe. De breisites bevatten, naast organen, ook veel streetart: lantaarnpalen die warmpjes worden ingepakt, gebreide donuts (doknits) en levensechte hondendrollen (‘knitted poo don’t stink’).

De vrouwen (mannen breien blijkbaar nog steeds niet) is het te doen om de uitdaging. Neem de Amerikaanse universitair docente Karen Norberg die een brein, het meest complexe orgaan, breide. „De grap is dat je met een oude omaatjestechniek iets heel ingewikkelds doet.”

Jimini Hignett: „Driedimensionaal breien is maar weinig vrouwen gegeven. De hak van een sok of vingers van een handschoen wordt gezien als hogeschool-breien. Een schouderblad, met de scapulaholte aan de zijkant, is daar de overtreffende trap van.”

Breien voor de gezelligheid, bij de tv of in de trein, is er voor deze vrouwen niet bij. Daarvoor zijn de patronen te gecompliceerd. Hignett: „Bij een skelet of een bord macaroni kun je zelden lekker rechtdoor breien.” Wanneer ze zich met hun breiwerk toch onder de mensen mengen, zijn de reacties heftig. Trewe: „Toen ik laatst met een half gebreide lever de collegezaal in kwam, dachten ze dat ik stapelgek geworden was.”

Karen Norberg heeft de studies medicijnen, psychiatrie en kunst gedaan. In haar breiwerk is dat duidelijk te zien. De kleine en grote hersenen, de verschillende kwabben, het verlengde merg en de hersenstam zijn allemaal aanwezig. De wetenschappers die haar brein op internet zien, zijn vooral onder de indruk van de ritssluiting die het corpus callosum, de schakel tussen linker- en rechterhersenhelft, verbeeldt. Norberg: „Ook in het echt kunnen deze delen los van elkaar functioneren.”

Er is nog een gebreid brein. Dat van Sarah Illenberger. De Berlijnse kunstenares breide ook een hart, met een prachtige rode kransslagader, en darmen. De drie werken dienden als illustratie bij een artikel in de Süddeutsche Zeitung. Het was een kritisch stuk over de verharding van de samenleving. Haar brein wordt gevormd door opgerolde wollen slingers. Een ervan was dertig meter. Om te voorkomen dat het kunstwerk in de knoop zou raken heeft ze het brein tussen een garagedak en haar balkon in elkaar gezet.

Hignetts skeletten verwijzen naar het westerse ideaalbeeld van vrouwen. „Hun lichaam gaat hard richting skelet.” Haar nieuwste werk maakt ze naar aanleiding van de film Beperkt Houdbaar van de Nederlandse documentairemaakster Sunny Bergman. Daarin figureert een Amerikaanse plastische chirurg die zijn vrouwelijke patiënten van hun schaamlippen weet af te praten. „Ik voelde haat tegen die man, maar dat is een slechte voedingsbodem voor kunst. Toen dacht ik: ik ga van die man houden, ik ga een trui voor hem breien vol met vagina’s.”

De anatomische breirage nadert inmiddels een hoogtepunt. In Alkmaar is een kunstenares bezig de lichamen van een man en een vrouw natuurgetrouw na te breien. Welke breister kan daar nog tegenop?

De organen van Sarah Illenberger zijn te zien in het Museum für Angewandte Kunst in Keulen.