Exotische planten verdedigen zich goed tegen alle parasieten

Planten die nieuwe gebieden koloniseren, bijvoorbeeld onder invloed van klimaatverandering, hebben in hun nieuwe omgeving minder te lijden van vraat en ziekten dan de inheemse planten. Dat komt niet alleen doordat zij hun natuurlijke vijanden ‘achter zich hebben gelaten’. Ze verdedigen zich ook beter, ontdekten onderzoekers van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) in Heteren, met collega’s van de Universiteit van Florida en het Nationaal Herbarium Nederland (Nature, 20 november).

Nu het warmer wordt, rukken veel planten- en diersoorten op naar streken die vroeger te koud voor ze waren. Omdat de ene soort sneller migreert dan de andere, raken ecologische relaties echter verstoord.

De NIOO-onderzoekers bestudeerden planten uit de Millingerwaard, een natuurgebied aan de Waal bij Nijmegen. Ze vergeleken inheemse soorten met nauw daaraan verwante exoten die toch al enige tijd in Nederland zijn ingeburgerd. Ze lieten de planten onder verschillende, gecontroleerde omstandigheden opgroeien.

Ziekteverwekkers uit de bodem bleken meer vat te hebben op de inheemse planten dan op hun exotische verwanten. “Dat verbaasde ons niet”, zegt eerste auteur Tim Engelkes van het NIOO, “want de exoten hebben veel van hun ‘eigen’ bodemvijanden achtergelaten in hun oorspronkelijke leefgebied.”

De verrassing kwam uit het onderzoek naar de bovengrondse vraat. De ecologen lieten twee soorten allesetende herbivoren op de planten los. De ene soort (woestijnsprinkhanen) was nieuw voor de geteste inheemse en exote soorten. De andere soort (groene perzikluizen) was voor beide een bekende parasiet. De onderzoekers verwachtten daarom dat beide plantengroepen evenveel last van die herbivoren zouden hebben. Maar het pakte anders uit. De exoten liepen minder schade op. En de sprinkhanen overleefden slechter op de exoten dan op de inheemse planten. Nader onderzoek onthulde bij de exoten een hoger gehalte aan algemene afweerstoffen, wat wijst op een effectievere verdediging.

Die betere afweer is wellicht de reden dat juist deze soorten zich succesvol ergens anders kunnen vestigen. “Een kwart van de flora in Nederland is exotisch”, zegt Engelkes. En dit experiment kan misschien verklaren waarom af en toe een soort zich ontpopt tot woekeraar. Nienke Beintema