'Er is te weinig fictie over boer of dakloze'

Ross Raisin schreef Aards Paradijs over een geesteszieke boerenjongen. Vanavond treedt hij op bij Crossing Border. „Boeren worden buitenstaander op hun eigen land.”

„Er is in Britse fictie te weinig aandacht voor de moeilijkheden van boeren. Bovendien wordt de schoonheid van het landschap verwaarloosd”, meent de Britse auteur Ross Raisin wanneer hij aan de telefoon vertelt over zijn enthousiast ontvangen debuut Aards Paradijs.

Het is een roman over Sam, een jongen met waandenkbeelden die van verkrachting en ontvoering wordt beschuldigd. „Ik heb doelbewust een boerenzoon als hoofdpersonage gekozen. Ik wilde in eerste instantie schrijven over een jongen die buiten de gemeenschap valt. Dat werd eigenlijk vanzelf een boer, omdat die steeds vaker als buitenstaander wordt gezien. Misschien is dat nu nog sterker dan toen ik begon te schrijven. De benarde positie van boeren is een belangrijk onderwerp en daar is in romans tot nu toe te weinig mee gedaan.

„Het boek gaat natuurlijk vooral over geestesziekte en de persoonlijke strijd van Sam, maar dat boerenbedrijf heb ik niet voor niets gebruikt. Verhalen hebben daarin een rol: ze maken het mogelijk om een lezer betrokken te krijgen bij mensen op een manier waartoe een journalist niet in staat is. Het landschap wordt verknald, boeren worden buitenstaander op hun eigen land. Ze worden verdrongen in sociaal en economisch opzicht. De boerderijen worden verlaten, rijke stadsmensen maken er landgoederen van.”

Op de vraag of hij reactie van boeren heeft gekregen op de roman, zegt hij meteen ja, of nee, eigenlijk toch niet. „Ik heb geen boer gesproken die het boek heeft gelezen, maar ik heb er wel over gepraat. Veel boeren waren het met me eens en vertelden verhalen die het isolement bevestigden.”

Aan het slot belandt Sam in een gevangenis, zonder zijn obsessies voor een meisje te verliezen. Hij keert weliswaar even terug in de maatschappij, met hulp van een reclasseringsambtenaar die hem meeneen naar high teas en hem ridicule folders te lezen gaf. Maar het succes daarvan laat zich raden. „Ik heb niet per se commentaar willen leveren op de manier waarop gevangen terugkeren in de maatschappij, maar we zouden ons vaker moeten afvragen of gevangenisstraf de juiste maatregel is. Sam is in elk geval een voorbeeld van hoe je niet met mensen met waandenkbeelden moet omgaan.”

In zijn volgende boek zal het hoofdpersonage een dakloze zijn. Wederom kiest Raisin het perspectief van een verschoppeling en neemt hij een maatschappelijk betrokken onderwerp bij de kop. „Ik zie mezelf niet als een geëngageerd schrijver. Maar ik heb inderdaad een voorkeur voor gemarginaliseerde figuren. Voor daklozen geldt eigenlijk hetzelfde als voor boeren: er zijn te weinig boeken over ze geschreven. Daar klopt iets niet, ik wil dat soort marginale karakters een stem geven. Mijn tweede boek gaat zich afspelen in Glasgow, een stad die ik niet ken. En ook de wereld van de daklozen is me vreemd. Dus net als bij mijn debuut zal ik flink wat research moeten doen. Maar: hoe meer research ik doe, hoe meer ruimte er is voor verbeelding.”