Winsten in de luchtvaart dalen over de hele linie

De luchtvaartsector lijdt zwaar onder de economische malaise. Alle maatschappijen rapporteren slechte cijfers. Maar de reactie verschilt: sommige kiezen de aanval.

De vliegverbinding van Air France-KLM tussen Amsterdam en Parijs is een van de drukste van Europa. Overdag is er gemiddeld elk uur een vlucht, in beide richtingen, om aan de behoefte te voldoen. Maar de vraag op de route daalt, zegt Air France-KLM, de vliegtuigen zitten soms nog maar half vol.

De internationale luchtvaartsector begint de gevolgen van de kredietcrisis en de sterk fluctuerende olieprijzen duidelijk te voelen. Dit bleek gisteren pijnlijk uit de winst van Air France-KLM over het afgelopen half jaar, die met bijna 83 procent terugliep. De Frans-Nederlandse onderneming reageert op de dalende vraag, zoals gebruikelijk in de sector, met het terugschroeven van capaciteit (minder vluchten, kleinere vliegtuigen) en het laten stijgen van de gemiddelde stoelprijs.

Zelfs de tot nu toe onaantastbare bedrijven in de Golf moeten er aan geloven. Zoals Emirates, de luchtvaartmaatschappij uit Dubai, die de afgelopen jaren sterk aan de weg timmerde. Een half jaar geleden, toen vrijwel alle concurrenten aankondigden capaciteit uit de markt te zullen halen in reactie op de stijgende olieprijzen, zei Emirates juist meer stoelen te willen aanbieden.

Overmoedig misschien, want deze maand moest ook het Arabische bedrijf zich gewonnen geven: door de hoge olieprijzen daalde de winst in de eerste twee kwartalen van het gebroken boekjaar 2008-2009 bij Emirates met 88 procent. Sinds september daalt de bezettingsgraad van de vliegtuigen van Emirates door de mondiale economische neergang. En dat terwijl het bedrijf net zijn eerste twee superjumbo’s, de Airbus A380, in bedrijf heeft genomen en daarvan de komende jaren nog eens 56 exemplaren krijgt.

De prijsvechters dan, kunnen zij niet profiteren van de crisis? Nee, zowel in de Verenigde Staten als in Europa moeten de goedkope maatschappijen diep in hun reserves tasten.

De nettowinst van easyJet daalde voor het gebroken boekjaar 2007-2008 (tot en met 30 september 2008) van 152 miljoen pond (180 miljoen euro) naar 83 miljoen pond, een teruggang met 45 procent.

Concurrent Ryanair verging het nog slechter. Het Ierse bedrijf zag zijn winst met 77 procent teruglopen in het eerste half jaar, van 407 miljoen euro naar 95 miljoen.

Maar de reactie van Ryanair op de teruglopende vraag en dalende winsten staat haaks op die van andere bedrijven. Ryanair biedt juist meer vluchten aan tegen een lagere prijs, om zijn martkaandeel te vergroten. „Wij zijn gek op crises. Het beste dat ons kan overkomen deze winter is een goede, diepe recessie”, zei topman Michael O’Leary deze maand tegen The Scotsman. Het voordeel van een crisis is volgens O’Leary dat „domme verlieslijdende maatschappijen” verdwijnen en dat de prijs van vliegtuigen, door annuleringen van orders, daalt. De winst keert later wel weer terug, denkt O’Leary.

Een voordeel voor de luchtvaart is dat de olieprijs na een piek van 147 dollar per vat in juli, vanaf september scherp is gedaald, naar een prijs van rond de 50 dollar op dit moment. Maar hoe voordelig dat is, hangt af van het inkoopbeleid van de maatschappij. Sommige bedrijven hebben langlopende termijncontracten voor brandstof afgesloten (hedging) omdat ze ervan uitgingen dat de olieprijs hoog zou blijven. Nu het omgekeerde het geval is betaalt menig bedrijf voor zijn gehedgde kerosine een hogere prijs dan de marktprijs.

Air France-KLM erkende gisteren dat het voor een deel van zijn brandstof tussen de 70 en 80 dollar betaalt. In afwachting van wat de olieprijs gaat doen heeft Air France-KLM besloten voorlopig geen nieuwe termijncontracten aan te gaan.

En de Amerikaanse prijsvechter Southwest Airlines kwam vorige maand uitgerekend door de daling van de olieprijs voor het eerst sinds 1991 in de rode cijfers terecht, over het derde kwartaal gekomen. Southwest heeft voor 247 miljoen dollar moeten afschrijven op termijncontracten.

Air France-KLM vindt intussen dat de Europese regeringen de sector actief moeten steunen. „De luchtvaart is van strategisch belang voor de economie”, zei KLM-topman Peter Hartman gisteren. „Het gaat niet om een hobby van rijke mensen die graag willen vliegen, maar om essentiële verbindingen.” Volgens Hartman geeft de Franse regering het goede voorbeeld. President Sarkozy lanceerde gisteren een strategisch investeringsfonds van 20 miljard euro, waarin ook de belangen van de luchtvaartsector worden gegarandeerd. „Waar blijft de Nederlandse regering? Den Haag zit ons juist dwars met zijn vliegtaks, die de afgelopen vier maanden al 400.000 passagiers [van alle maatschappijen bij elkaar, red.] heeft weggejaagd van Schiphol.”