'We zijn begonnen lucht uit de balans te laten lopen'

De Zwitserse overheid schoot de hard door de crisis getroffen bank UBS royaal te hulp. UBS is daarna direct begonnen met ingrijpende interne hervormingen.

UBS is een primeurjager geworden. De Zwitserse bank was de eerste continentale Europese bank die vorig jaar grote afschrijvingen moest melden, ze heeft de eerste voormalige bestuursvoorzitter die zijn salaris terugbetaalt, ze is de enige bank die van haar giftige bezittingen is afgeholpen door de overheid en ze is de eerste bank die het beloningsprogramma voor haar topmanagers drastisch verandert.

In de aankondiging, eerder deze week, dat de top van UBS afziet van zijn bonussen voor 2008, is de bank niet uniek. Maar UBS gaat wel een stap verder door het beloningsprogramma vanaf 2009 drastisch aan te passen. Het programma stimuleert niet langer kortetermijnwinst, maar juist resultaten op lange termijn. Zo wil UBS voorloper zijn in de opschoning van het bankwezen.

Vorige week zag ex-topman Peter Wüffli al af van zijn vertrekregeling van 12 miljoen Zwitserse frank (8 miljoen euro) en maakte UBS duidelijk ook gesprekken te voeren met andere voormalige topmanagers om hun beloningen in te leveren. Op juridische acties wordt gestudeerd, maar die zijn lastig. „Wüffli heeft het ethische punt willen maken dat hij het verkeerd vindt als vertrekkende bestuurders met hoge beloningen weggaan. En daarmee heeft hij aan ons, management en werknemers, duidelijk gemaakt dat onze bank steun nodig heeft en dat hij die persoonlijk wil geven”, legt Juerg Zeltner, lid van het topmanagement, uit in het kantoor van de private bank van UBS in Zürich.

Zeltner maakt duidelijk dat de pijn diep zit bij UBS, waar een onderdeel van de zakenbank ruim een jaar geleden grote risico’s genomen bleek te hebben met beleggingen in Amerikaanse hypotheken. Sinds het begin van de kredietcrisis heeft UBS voor 48,6 miljard dollar moeten afboeken. „Het ongeloof was groot hier”, zegt Zeltner, die zelf bij de tak zit die vermogensbeheer voor rijke particulieren doet. „Daarna was er woede, frustratie en cynisme bij veel medewerkers. Uiteindelijk moet je dan je keuze maken. Geef je op of ga je helpen de bank weer op te bouwen? De Zwitserse regering heeft een signaal gegeven dat ze ons niet laat zitten. Een jaar geleden had ik wel mijn twijfels of iedereen mee wilde vechten, die twijfels heb ik niet meer.”

De Zwitsers hebben internationaal gezien een noodplan dat zijn gelijke niet kent. De regering heeft besloten om UBS te verlossen van de giftige bezittingen, de beleggingen die te maken hebben met de dubieuze Amerikaanse hypotheken, door ze onder te brengen in een apart gezamenlijk fonds van 60 miljard frank. „Dit fonds heeft nu acht tot tien jaar om dit uit te zoeken. Dat maakt het heel anders dan dat je van kwartaal tot kwartaal verdere afschrijvingen op die bezittingen moet rapporteren, zoals andere banken moeten doen waar ze wel nog steeds op de balans staan. Wij zijn ervan af.”

Verbaasd kijkt de 41-jarige Zwitser dan ook naar andere landen, waar de staat alleen kapitaalsteun geeft en de banken niet afhelpt van de giftige bezittingen.

Zelfs niet in de VS, waar het noodfonds van 700 miljard dollar oorspronkelijk vooral daarvoor was bedoeld. „De herkapitalisatie van de banken is een vorm van nationalisering, waarbij overheden direct invloed willen uitoefenen. Wij zijn onze overheid dankbaar voor de manier waarop ze steun verleent. De politici zien het verlenen van kapitaalsteun als een financiële investering en niet als een strategische langetermijninvestering. De Zwitserse overheid wil zich niet bemoeien met onze strategische beslissingen.”

Ondanks het belang van de banken voor de Zwitserse economie. „Wij zijn als de Zwitserse Alpen of Zwitserse chocolade, een symbool voor het land. En vergis je niet, de omvang van de financiële sector is groot en van belang voor de belastingopbrengsten. De laatste jaren waren we verwend door hoge winstgroei en betaalden we veel belasting. Daarmee werd de overheid ook verwend. Over vorig jaar en over dit jaar betalen we geen belasting. In Zwitserland is het zo dat als UBS een verkoudheid krijgt anderen griep kunnen krijgen.”

Een belangrijke taak is nu om het vertrouwen van de klanten terug te winnen. Zeltner ontkent dat er veel klanten zijn weggelopen. „Het teruglopen van het belegd vermogen komt ook doordat de beleggingen minder waard zijn geworden en doordat mensen beleggingen verkocht hebben en meer contanten aan willen houden. Ze willen niet liever alles in één mandje hebben, omdat ze zich daar oncomfortabel bij voelen. Dat doet ons pijn, maar ik kan het ze in de huidige marktomstandigheden niet kwalijk nemen.”

Zeltner ziet het als voordeel dat UBS al vroeg in de crisis getroffen is. „Velen dachten dat dit in Europa een probleem was voor alleen UBS. Er waren er zelfs die dachten er niet door geraakt te worden, maar dat worden ze nu wel. Wij zijn direct begonnen met de lucht uit de balans te laten lopen. Sinds juni 2007 is er 770 miljard Zwitserse frank van onze balans verdwenen. Dat is de omvang van heel Lehman Brothers. Dat is nu niet meer mogelijk, doordat iedereen de schulden van zijn balansen aan het verkopen is.”

Ook is UBS direct over haar toekomst gaan nadenken. Meer specialisatie lijkt voor banken de oplossing. „Het is een tijd om niet meer alles te doen, maar om te differentiëren. Wij zullen buiten Zwitserland nooit een grote consumentenbank opzetten. Maar we blijven wel inzetten op de drie activiteiten die bij ons centraal staan: vermogensbeheer voor rijke particulieren, voor institutionele beleggers en zakenbankieren. We zijn bekritiseerd dat we deze drie activiteiten blijven combineren. Maar ondertussen zijn de pure zakenbanken verdwenen en zijn andere een model gaan neerzetten dat lijkt op het onze.”