Vrije wereldzeeën

De berichten en schaarse beelden uit de Golf van Aden en de Indische Oceaan roepen associaties op met het een aantal strips van de Belgische tekenaar Hergé. Maar er is een wezenlijk verschil tussen zijn oeuvre en de werkelijkheid in de Hoorn van Afrika. Bij Hergé is er uiteindelijk altijd Kuifje om onheil af te wenden. Voor de kust van Somalië is tot nu toe niemand in staat gebleken om orde op zaken te stellen.

De piraterij floreert er meer dan ooit. Vorige week werd een van de grootste olietankers ter wereld op volle zee geënterd. Het is de grootste piratenactie tot nu toe. Elk schip waarvoor losgeld kan worden geëist, zelfs als het noodvoedsel vervoert voor de verpauperde Somalische bevolking, loopt nu gevaar gekaapt te worden. Voor zover bekend zijn dit jaar 120 schepen aangevallen en worden er op dit moment 14 schepen en bijna 300 zeelieden gegijzeld.

De onstuitbare piraterij heeft er toe geleid dat de Deense rederij Moller-Maersk en enkele andere reders hebben besloten hun olietankers niet meer door de Rode Zee te laten varen maar voortaan Kaap de Goede Hoop te laten ronden. Die beslissing doet denken aan de tijd van de Hollandse zeevaarder en officiële regeringskaper Piet Hein, toen de vrije zeevaart ook niet was gewaarborgd.

De vraag is wie daarin verandering ten goede kan brengen. In het gebied patrouilleren marineschepen van de VS, Rusland en andere landen. Maar dit jaar hebben alleen Groot-Brittannië en India geweld ingezet. Volgens de regering in New Delhi heeft een Indiase oorlogsbodem deze week een ‘piratenmoederschip’ , dat dienst doet als uitvalsbasis voor enteracties, tot zinken gebracht. Alleen al deze claim illustreert hoezeer de mondiale machtsverhoudingen aan het verschuiven zijn.

Maar dit soort unilaterale acties op zee zijn uiteindelijk niet voldoende. Een operatie, als die van de Indiase marine, jaagt de piraten hooguit kortstondig schrik aan en drukt even de hoogte van het losgeld. Er is meer nodig om het oude Hollandse principe ‘mare liberum’, zoals theoretisch verwoord door Hugo de Groot, in de praktijk te bewaken.

De actie daartoe zal zich moeten verplaatsen naar het vasteland. De toenemende actieradius van de Somalische piraten op zee staat namelijk niet los van nu al bijna twee decennia durende machtsvacuüm op land. Somalië heeft alleen in naam een hoofdstad, een regering en een president. Maar in feite maken verschillende islamitische milities, de een nog radicaler dan de ander, in het land de dienst uit.

Gisteren heeft de Veiligheidsraad unaniem een resolutie aangenomen over internationale sancties tegen piraten en wapensmokkelaars. Het is een bescheiden begin. Maar niet meer dan dat. Er wordt dan ook al gesproken over de vorming van een internationale troepenmacht op het vasteland. Die optie is gecompliceerd maar verdient, gelet op de internationale consensus over de noodsituatie, serieuze overweging. De toekomst van het vrije verkeer op de wereldzeeën is immers nauw verbonden met de toekomst van Somalië.