Snel stemmen! Ook bij de waterschappen moet de democratie veroverd worden

Dit weekeinde kunt u nog stemmen. Voor uw waterschap. Misschien moet u uw stem maar even op de post doen. Niet spannend, zegt u. Waar gaat het over? Bagger, muskusratten, waterzuivering? Ja, en de vraag of die polder waar u graag fietst de komende jaren wordt ingericht als overloop voor te veel en niet altijd schoon water van verderop.

Als het aan minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken ligt, blijft alles bij het oude in onze democratie. Even de fatsoenscanon erin stampen en klaar is Guusje. Niks kloof, gewoon de Tweede Kamer verdoven met coalitieafspraken, de Eerste Kamer laten kiezen door de Provinciale Staten die u niet kent en die steeds bureaus inschakelen om nieuwe redenen van bestaan te bedenken.

En eens in de vier jaar stemmen voor uw waterschap, waar u helemaal geen benul van heeft. De opkomst in 2004 bedroeg 25 procent. Ga toch maar stemmen voor uw waterschap, bij wijze van waarschuwing. Niet om bestuurders van hun gêne over die lage opkomst af te helpen, maar als strijdkreet. Om het hoofd collectief helder te houden in de klimaatkoorts.

Straks wordt een kanjer van een Grebbedijk aangelegd bij Rhenen en Wageningen of gaat uw waterschap waterontwikkelingswerk doen in Marokko zonder dat u ervan wist. De komende jaren moet steeds vaker beslist worden tegen welke prijs we kunnen blijven douchen in drinkwater. Geen vraag voor de dijkgraaf alleen. Er moet veel democratie worden veroverd en heroverd in dit land. Thuisblijven is geen optie.

Europa heeft veel wat ons direct aangaat buiten nationale democratische controle gebracht. De verzelfstandiging van overheidstaken zorgt ook dat bewindslieden met lege handen in de Kamer staan. Het democratisch festijn dat Barack Obama 20 januari op de trappen van het Capitool brengt, heeft binnen Amerika ook nieuwe gouverneurs, senatoren, sheriffs, brandweercommandanten en schoolbazen gebracht.

Er is weer het nodige gedoe rond al die verkiezingen, eerlijk tellen blijft een gevecht, maar op ieder niveau zijn keuzes zichtbaar geworden. Veel kiezersnetwerken blijven actief.

De Nederlandse zitkuildemocratie is lang genoeg voorgelezen uit het sprookje van gedelegeerd vertrouwen. Het heersende misverstand wil dat eens in de vier jaar op een lijst betrekkelijke onbekenden stemmen democratie is. Kiezers moeten leren de gekozenen vier jaar op de vingers te kijken. Gekozenen moeten hun standpunten in het openbaar ontwikkelen en burgers toelaten bij wat zij doen.

Een voorbeeld van hoe het vaak gaat is De Ronde Hoep, een poldergebied even groot als de binnenstad van Amsterdam, gelegen tussen Amstelveen, Ouderkerk aan de Amstel, de Vinkeveense Plassen en Uithoorn. De provincie Noord-Holland en het waterschap Amstel, Gooi & Vecht hebben hun oog op de verrassend ongerepte polder laten vallen als calamiteitenberging, een overloopreservoir voor het geval regen- en rivierwater niet meer langs de normale weg naar IJsselmeer en Noordzee kan worden afgevoerd.

De Stichting De Ronde Hoep, opgericht door bewoners en belangstellenden, tracht al enige jaren met provincie en waterschap in gesprek te komen over de noodzaak om de polder in te richten als calamiteitengebied. Zij verwacht dat een andere technische oplossing het gebied de zelfde afvoermogelijkheden kan bieden in geval van extreem hoog water, zonder de middeleeuwse polder en de daarin uitgeoefende landbouw blijvend aan te tasten.

Willem Jan Aalders, voorzitter van de stichting, is verbijsterd over wat hij ervaart als het spel dat de provincie Noord-Holland en het waterschap Amstel, Gooi & Vecht spelen „om je schijnbaar bij het proces te betrekken maar je er feitelijk buiten te houden. Daar wordt zeer geoefend in opgetreden”. Wie meewerkt kan op 100 procent schadevergoeding rekenen; wie dwarsligt zoekt het maar uit.

Leden van de bewonersgroep hebben dit voorjaar een gesprek gehad met de autoriteiten over de mogelijkheid van ‘aquatunneling’, gebruikmaking van pijpleidingen waardoor overtollig water sneller kan worden afgevoerd naar het gemaal Zeeburg. Bestuurders van provincie en waterschap hebben toegezegd voor een dergelijk onderzoek ruimte te bieden in de verdere planning, maar zij trekken zich van die toezegging in de ervaring van Aalders niets aan.

„Het is een spel van onvolledig informeren, manipuleren, ontkennen van mondelinge afspraken, zeer onwelwillend reageren als je niet exact de juiste bewoordingen gebruikt doordat je de ambtelijke stukken niet kent. We hebben herhaaldelijk gevraagd welke technische alternatieven zijn bestudeerd, welke afweging is gemaakt, maar daar krijg je geen antwoord op. We voelen ons gepiepeld. Je wordt niet geaccepteerd als redelijke gesprekspartner. Dat daagt ons uit vast te houden en door te gaan.”

Een vergelijkbaar soort proces voltrekt zich iets zuidelijker rond Groot Mijdrecht. Daar zijn zoute kwellen, waar zout en chemisch vervuild grondwater omhoog komt. En de grond zakt een centimeter per jaar. Dat is niet goed voor de landbouw en het oppervlaktewater. Het waterschap, hetzelfde als in De Ronde Hoep, wilde tot ontzetting van de  bewoners alles oplossen door er een flinke plas te graven.

De provincie Utrecht achtte dat en vijf overige plannen ongeschikt en/of onbetaalbaar. Waarop een commissie onder leiding van oud-minister Remkes de hele procedure bekeek en als rommelig en ondoorzichtig bestempelde. De provincie leek de bewoners tegemoet te komen door samen een zevende variant te willen opstellen. Maar die groep was amper bij elkaar gekomen of de gedeputeerde die er over ging, had zijn plan al klaar. Opnieuw, democratie is hard werk. Voor gekozenen en niet-gekozenen.

Van oudsher zijn het in dit land vooral eenlingen die zich hebben vastgebeten in het functioneren van nominaal democratisch bestuurde overheidsorganen. Zoals Kees van Oosten in de gemeente Utrecht (zie de krant van 29 september). Op stadhuizen, provinciehuizen en waterschapskantoren ziet men zulke burgers liever gaan dan komen. Het is nooit te laat dergelijke reflexen van als arrogantie vermomde onmacht om te zetten in een praktijk van meedenken en gezamenlijk besturen. Met veel meer burgers. Dat is het echte poldermodel.