Miljarden moeten IJsland redden

Na weken staat nu vast dat IJsland flinke leningen ontvangt. Maar niet zeker is of de munt overeind blijft als de handel daarin weer hervat wordt.

IJsland krijgt in totaal ruim 10 miljard euro aan leningen om uit de diepe financiële en economische crisis te komen. Daarvan is de helft bestemd om tegoeden van gedupeerde spaarders uit Nederland, Engeland en Duitsland bij de drie genationaliseerde IJslandse banken terug te betalen.

Dit bleek gisteren nadat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) – een dag eerder – had besloten een lening van 1,7 miljard euro aan IJsland te verstrekken.

Naast de IMF-lening leent IJsland 5 miljard euro van Nederland (1,3 miljard), Groot-Brittannië (2,6 miljard) en Duitsland (1,1 miljard) om te voldoen aan de depositogaranties van gedupeerde spaarders. Daarnaast stelden Denemarken, Noorwegen, Zweden, Polen, Rusland en de Færøer in totaal 3 miljard euro aan leningen beschikbaar. De Russische bijdrage is 500 miljoen euro. IJsland had Rusland om een lening van 4 miljard euro gevraagd.

De som van deze leningen is groter dan het bruto binnenlands product van IJsland, zodat het land met 300.000 inwoners de komende tijd een zware last van rente en aflossingen moet opbrengen. Per hoofd van de bevolking bedraagt de schuld bijna 30.000 euro, dat is ongeveer het bedrag dat een IJslander gemiddeld per jaar verdient. Het tweejarig saneringsprogramma van het IMF voorziet een vermindering van het bruto nationaal product in 2009 met 10 procent, en een stijging van de werkloosheid van 1,4 naar 5,7 procent van de beroepsbevolking.

IJsland krijgt direct ruim 640 miljoen euro van het IMF, bestemd om de koers van de IJslandse kroon te ondersteunen als de handel in de munt binnenkort wordt vrijgeven. De IJslandse geldmarkt is sinds half oktober geblokkeerd.

Stabilisatie van de kroon is volgens het IMF de belangrijkste voorwaarde voor herstel van het IJslandse financiële systeem, dat bezweek toen drie grote IJslandse banken begin oktober omvielen. Ook is gisteren een zogenoemd swap-akkoord met de centrale banken van Noorwegen, Zweden en Denemarken verlengd, zodat de IJslandse centrale bank over nog eens 1.500 miljoen euro kan beschikken.

Nu is de koers nog 176 kroon voor 1 euro. Dat kan op een vrije geldmarkt makkelijk 250 kroon worden, aldus IJslandexpert Lars Christensen van de Danske Bank tegenover het financiële persbureau Bloomberg. Begin dit jaar was de koers nog 95 kroon voor een euro. De kroon heeft dus sinds begin dit jaar ruim 50 procent van zijn waarde verloren.

Buitenlandse investeerders beschikken volgens de IJslandse centrale bank over circa 400 miljard IJslandse kroon (2,3 miljard euro). Als ze dit bedrag op grote schaal van de hand doen, zal de waarde van de kroon sterk dalen, met als gevolg nog hogere inflatie. De verwachting is dat de IJslandse inflatie al stijgt van 17 procent dit jaar tot 23 procent in 2009. Om dit te voorkomen zal de IJslandse centrale bank de koers met interventies op de markt ondersteunen. Mogelijk zal ook de basisrente, nu 18 procent, nog verder worden verhoogd.

Spaarders bij Landsbanki (de eigenaar van Icesave) krijgen 20.887 euro en Nederland vult dit – op basis van de Nederlandse garantieregeling – aan tot 100.000 euro. Er wordt nog onderhandeld over terugbetaling van Icesave-tegoeden hoger dan 100.000 euro en de tegoeden van lagere overheden in Nederland en Engeland bij Landsbanki. Deze regeling geldt ook voor Duitsland waar een andere IJslandse bank, Kaupthing, het spaarsysteem Kaupthing Edge had.