Lustobject in deeltijd

De ‘conceptuele lingerie’, de boeken – ‘Lingerie en Lollipops’ en ‘Kruisverhoor’ – en de website van de Vlaamse ontwerpster Murielle Scherre zijn ware kunstwerkjes. Uit al haar ontwerpen spreekt dezelfde boodschap: Dames, durf! Scherre: „Ik ben niet zomaar een rebel, ik heb goede redenen.”

Kijk”, lingerieontwerpster Murielle Scherre vouwt de losse laagjes tule van een zwarte string uiteen, „deze broekjes kunnen zo open hè? Dus als u niets van plan bent, is het gewoon een onderbroek. Maar mocht u iets willen uitspoken, dan kan dat heel makkelijk.” Slipjes waarin alvast een opening is aangebracht, zijn te obvious, ordinair, wil ze maar zeggen. „Die vind ik te berekenend; je trekt ze ’s morgens aan met maar één doel, en als dat er dan niet van komt, is het toch een beetje genant. Terwijl deze, die heeft gewoon een verrassende, ondeugende eigenschap, mocht dat zo een keer uitkomen.”

Met deze en soortgelijke ontwerpen wil Scherre (1977) vrouwen stimuleren om te durven, lef te hebben, dingen uit te proberen. „Wat gebeurt er met de draagster van dit stuk als ik dit lintje hier leg, of die uitsnede daar maak? Hoe voelt zij zich dan? Daar denk ik altijd over na. En ook: wat gebeurt er met haar partner? Mijn ontwerpen moeten voor beiden een soort speelgoed zijn.”

Onder de merknaam La Fille d’O maakt Scherre onderscheidende, conceptuele lingeriecollecties. De eerste, vijf jaar geleden, is uiterst minimalistisch, bijna grafisch te noemen: bh’s van een smal, transparant wit driehoekje tule, ingebed in enkele simpele, zwarte lijnen. Scherre: „Die bh was zo basic, niets was er overbodig. Als je één onderdeeltje zou verwijderen, zou ’ie uit elkaar vallen.” Later volgde er meer franje: een ‘circuscollectie’ in gebroken wit en vaalrood, met een randje rode ruches precies onder de borstronding. Een serie onderbroekjes, voor de vrijdag, zaterdag en zondag, elk met een ander dessin gemaakt door een grafisch ontwerper. In de winkel hangen nu nog enkele ‘burlesque’ stuks: geklede, voluptueuze bustiers van donkerblauw velours in jarenvijftigstijl. „Een bh hoeft niet steeds dezelfde vorm te creëren. U kunt uw lijf modelleren naar de gelegenheid.” De bikini’s uit de collectie Dry? Clean? ten slotte onthulden een kleiner, gestreept bikinietje op het moment dat ze nat werden. Scherre: „Ik houd van het spelen met clichés. Bij deze collectie wilde ik het fantasiebeeld van de sexy, halfnaakte vrouw in de carwash combineren met de platheid van de wet-T-shirtcontest.”

Haar nieuwe lingeriecollectie, die eind van het jaar uitkomt, is volledig geïnspireerd op het nummer John Finn’s Wive van Nick Cave. „Dat gaat over een vrouw naar mijn hart; een dynamietstaaf, een explosief beest. Zij is net getrouwd, maar laat zich nog op haar eigen bruiloft verleiden door Nick Cave. Dat kunt u haar niet kwalijk nemen, want het is wel Nick Cave natuurlijk hè? Ik vond dat inspirerend. Zo’n vrouw die zich pas heeft laten overhalen tot dat instituut dat het huwelijk is, die reglementering van de liefde, en die ziet Nick Cave en denkt, fourt, wat ik nu ga doen zal ik nooit kunnen verantwoorden, maar ik ga dat gewoon wel efkes doen.”

De ontwerpen weerspiegelen de duistere sfeer van het nummer in de kleuren – veel zwart, en grijstinten – en in het materiaalgebruik. „Ik wissel het koele, gladde tule nu af met zacht velours, die combinatie geeft bij aanraking een beetje een vervreemdend, sensueel effect.” De namen van de ontwerpen verwijzen naar andere liedjes die Scherre met het nummer associeert. „Het ligt er niet bovenop, maar als een klant nieuwsgierig is, zal ze bij enig zoeken de connectie met het nummer vinden. En dan begrijpt ze hopelijk wat ik wil zeggen: dat ik het mooi vind als mensen het lef hebben om zo te handelen als John Finns vrouw – niet rationeel, maar gewoon omdat het op dat moment goed voelt.”

Het is een boodschap, een opdracht

bijna, die ze voortdurend herhaalt, in interviews, bij optredens op televisie, in haar ontwerpen, en in de twee boeken die ze schreef. In haar eigen woorden: „Dames, durf dingen uit te steken!” Het eerste boek, Lingerie en Lollipops (2005), heeft de ontwerpen en het onconventionele ondernemerschap van Scherre als onderwerp. Ze begon vijf jaar geleden in haar eentje, woont in een museum van jarenvijftigrelikwieën en rommelmarktprullen, knutselt tot diep in de nacht slipjes en bh’tjes in elkaar en verkoopt die vanuit een spannende, boudoirachtige ruimte in haar eigen huis. E-mails die binnenkomen via de site lafilledo.com, „met de gekste vragen of verhaaltjes” beantwoordt ze allemaal persoonlijk. En opmerkingen en ervaringen van vrouwen verwerkt ze weer in haar lingerie. „Met dit boek wilde ik laten zien wat de gedachte is achter mijn merk. Dat ik zo mijn redenen heb, en niet zomaar een rebel ben.”

Verstopt op de achterkantjes van de bladzijden, ondersteboven, in het Engels, staat steeds in een piepklein, ondeugend druklettertje het verhaal van een avontuurtje van Scherre. Die heeft ze veel, uit volle overtuiging, en daarover communiceert ze openlijk. „Ik heb een open relatie met mijn vriend, of hoe je dat ook wilt noemen. Dat bevalt ons allebei nu uitstekend. En omdat dat zo goed bevalt, wil ik mensen adviseren te onderzoeken of het ook iets voor hen zou kunnen zijn. Ik zeg niet dat dit dé manier van leven is, er zijn er vele, maar het was wel nodig dat zo’n andere manier van leven eens eerlijk en toegankelijk beschreven werd. Ik heb veel gelezen over seksualiteit en het vrouwelijk lichaam en vond het tekort aan openhartige, persoonlijke seksuele geschiedenissen opvallend.”

Heeft u niet nog meer van die verhaaltjes, informeerde uitgeverij Manteaux? En zo leidden haar ontboezemingen tot een tweede boek, Kruisverhoor , een expliciet en gedetailleerd verslag van haar 57 ‘kruistochten’, het aantal seksuele avonturen dat ze tot dan toe had beleefd. Van de eerste tot de meest recente, en daartussen een lange reeks vluchtige ontmoetingen, sommige succesvol, andere teleurstellend; de ene keer met een model, de volgende met een man die ze niet eens aantrekkelijk vindt (met niettemin bevredigend resultaat). Alles is even expliciet verwoord: ‘Dan bevind ik me plots face down over de rugleuning van zijn zetel gebogen terwijl hij mn broekie naar beneden trekt tot aan mn botten en vervolgens zn gezicht begraaft tussen mijn benen.’ Scherre schrijft simpele spreektaal, soms zelfs chattaal, gelardeerd met Engelse termen en vrijwel zonder interpunctie. „Ik voel me nu geen schrijfster ofzo, het was niet mijn doel om een literaire openbaring te doen. Ik wilde mijn verhaal zo eenvoudig mogelijk vertellen.” Het moest ook verteld, vindt Scherre. „De seksuele emancipatie van vrouwen kan beter. Ik heb veel enthousiaste reacties gehad van vrouwen, dat het boek hen inspireerde om seksueel vrijer te zijn.”

Beide boeken zijn ware kunstwerkjes.

Consequent uitgevoerd in drukletter American Typewriter, op dik, korrelig, gerecycled papier met een gelige tint. Vooral Lingerie en Lollipops is overdadig geïllustreerd met reclamemateriaal van haar collecties, briefjes, post-its, polaroids die ze van zichzelf en anderen nam, gekrabbel, kreten en tekeningetjes. Een meisjesagenda, maar wel een ondeugende. Het boek werd bekroond met de Vlaamse Plantijn-Moretusprijs voor het best verzorgde boek van 2005.

Het gevoel voor vorm en stijl dat uit de uitgaven spreekt, de ouderwetse ‘feel’, het oog voor detail en de humor behoren tot de huisstijl van La Fille d’O – alles rondom de ontwerpen, van de winkel tot de website, ademt oorspronkelijkheid en artisticiteit. De website is opmerkelijk, bomvol pikante tekeningetjes en onverwachte trucjes in een slordige, roze-zwarte punkstijl. Bezoekers moeten naar rechts scrollen om verder te komen. De site werd door Taschen opgenomen in een overzicht van de duizend beste websites wereldwijd. En ook Scherres promotiemateriaal is onderscheidend. De ontwerpster vertaalt het concept van elke collectie consequent naar bijpassend, artistiek reclamemateriaal en een aansluitende modeshow. Daarin staat meer een idee, een gevoel, centraal dan de ontwerpen zelf. Constante is de vaak nostalgische sfeer. „Ik houd van stijlen uit de jaren twintig en vijftig.” Daarvan getuigen ook de Bettie Page pin-ups aan de muren in haar huis in Gent. „Wat de ontwikkeling van vrouwen betreft is die periode heel interessant. Zo’n Bettie Page die van boerendochter sekssymbool werd; voor het eerst gingen vrouwen zich openlijk seksueel presenteren, omdat zij het wilden, omdat het hun roem bracht, en macht.”

De modellen van La Fille d’O lijken meer op Page en vergelijkbare voluptueuze fifties-idolen dan op de anorectische, gefotoshopte vrouwen die nu de norm zijn. Scherre: „Het huidige schoonheidsideaal is zo uniform en saai; met steeds dezelfde vrouwen met dezelfde borsten en botox. Bij mij moeten vrouwen het gevoel hebben dat het ook over hen gaat, door het schetsen van herkenbare situaties, of het inzetten van allemaal heel verschillende, normale vrouwen.” Ze plukt regelmatig meisjes van straat voor haar shows. „En heus niet omdat ik dan denk: we hebben nog een dikke nodig. Nee, het gaat om uitstraling, om lef, energie.”

Durf is een terugkerend thema

bij Scherre; in haar ontwerpen, in haar shows, in de boeken. Durf om de touwtjes in handen te nemen; sterk, zelfstandig te zijn. Maar je tegelijk seksueel durven onderwerpen, „een lustobject durven zijn”. De naam La Fille d’O leidde ze af van het beroemde boek l’ Histoire d’O van Pauline Réage, vertelt Scherre. In dit boek onderwerpt de vrouwelijke hoofdpersoon, de succesvolle fotografe ‘O’, zich volledig aan een sadomasochistisch spel van haar minnaar René. Scherre: „Ik las het toen ik jong was en ik was meteen gefascineerd. René verzint de meest bizarre regels: ‘O’ mag geen ondergoed dragen, ze mag nooit haar mond toedoen en ze mag mannen nooit rechtstreeks aankijken. Ik vond dat spannend en inspirerend. Maar La fille d’O, de dochter van O, is natuurlijk ook anders, een nieuwe generatie. Ze durft zich te onderwerpen, ze kiest er voor af en toe lustobject te zijn, maar wel parttime. Ze heeft daarnaast ook gewoon een carrière.”

Scherre wil haar motto op zoveel mogelijk manieren aan zoveel mogelijk vrouwen meegeven. Haar volgende project wordt een nieuw soort pornofilm, zintuiglijk en meer waarheidsgetrouw. „Bestaande porno is, naast lachwekkend, gewoon slechte seksuele voorlichting. Hoeveel vrouwen zien dat niet als voorbeeld, doen alles precies zo, en raken vervolgens gefrustreerd omdat dat niet bevredigend is? Het misleidende is natuurlijk dat porno geen goede seks laat zien, maar alleen goed in beeld gebrachte seks. Ik zou graag een mooie, meer zintuiglijke film willen maken, die beter laat zien hoe wij tijdens seks kijken, voelen, ademen. Die visueel echt opwindt. Die in beeld brengt hoe goede seks aanvoelt.” Als voorbeeld noemt ze de mysterieuze, suggestieve sferen van David Lynch, maar ook juist de rauwe, aardse seksualiteit van Larry Clark. O, en natuurlijk Steven Shainbergs sympathiek sadomasochistische The Secretary. „Wat een gewéldige film is dat. Dat is mijn idee van porno.”

Alleen maar onderbroeken en bh’s maken, dat zou ze niet kunnen. „Lingerie is veel meer dan een stukje stof. Goede lingerie is essentieel voor een soort ‘lichamelijk bewustzijn’: voor de relatie met uw lichaam – en uw eigen seksualiteit. Lingerie is er voor uw lijf, dat het vervoermiddel is van uw geest. Het zou dus wel heel beperkt zijn om mij alleen met de lingerie bezig te houden.”

Maison La fille d’O, Holstraat 91 in Gent, www.lafilledo.com. La fille d’O wordt ook verkocht bij Stout in Amsterdam, Berenstraat 9, 020-6201676