Gedwongen huwelijk is 'kankergezwel' in Britse samenleving

Groot-Brittannië schudt voorzichtig zijn schroom af om de problemen rond gedwongen huwelijken te bestrijden. Maar de dwang geldt nog niet als misdrijf.

Ze was zeventien en voor het eerst bracht ze haar vakantie door bij familie in Pakistan, het land waar haar ouders vandaan kwamen. Al snel merkte ze dat er voorbereidingen werden getroffen voor een huwelijksfeest. „Voor wie is dat?”, informeerde ze argeloos bij haar moeder. „Voor jou”, luidde het antwoord.

Zo werd Shazia Qayum, opgegroeid in Birmingham, tegen haar zin door haar ouders geklonken aan een Pakistaan, die ze nooit eerder had ontmoet. Hoewel ze hem direct duidelijk maakte dat ze geen liefde voor hem koesterde, was de man allerminst uit het veld geslagen. „Hij wilde via mij naar Engeland komen”, vertelt de inmiddels 28-jarige Qayum op het kantoor van Karma Nirvana in de Engelse stad Derby.

Karma Nirvana helpt vrouwen die de dupe zijn van gedwongen huwelijken. Dit is een praktijk die voortvloeit uit de traditionele dorpscultuur in grote delen van Zuid-Azië, het Midden-Oosten en Afrika. De ouders kiezen de huwelijkspartners van hun zoons en dochters en die worden geacht zich daar bij neer te leggen. Wie zich verzet, riskeert verstoting.

Steeds meer jongeren voelen zich echter aangesproken door het individualisme van hun westerse leeftijdsgenoten en raken in conflict met hun ouders en grootouders over deze gevoelige en hoogst emotionele kwestie.

Jasvinder Sanghera, oprichter van Karma Nirvana en zelf op haar vijftiende gevlucht voor een gedwongen huwelijk met een Indiase sikh, publiceerde vorig jaar het boek ‘Shame’ over haar lot en dat van veel jonge vrouwen: „De familie brengt hun pijn toe zoals geen vreemdeling dat ooit zou doen”, schreef ze. „Hun kwelling is onzichtbaar omdat geweld om kwesties van eer achter gesloten deuren plaatsheeft, maar het is er wel degelijk en sluipt als een kankergezwel onze samenleving binnen.”

Shazia Qayums ouders dreigden haar in Pakistan vast te houden als ze de visumaanvraag van haar echtgenoot niet tekende. Uiteindelijk ging ze door de knieën. Toen haar man in Birmingham arriveerde, bepaalden haar ouders dat ze niet meer buiten de deur mocht werken. Ongepast voor een getrouwde vrouw, vonden ze.

„Ik stond voor de keus: óf ik moest mezelf omwille van de eer van de familie volledig verloochenen óf vluchten met alle risico’s van dien”, vertelt Qayum, die anders dan de meeste Aziatische vrouwen in Derby jeans draagt en een uitdagende wollen pet op heeft. Ze koos voor de vlucht. Dankzij wat spaargeld kon ze een pension betrekken, tegen beter weten in hopend op een telefoontje van haar ouders dat ze thuis weer welkom was. „Maar voor hen was ik dood, omdat ik de naam van de familie in hun ogen had bezoedeld.”

Qayum, die nu zelf voor Karma Nirvana werkt, kwam er nog genadig van af. Regelmatig vragen lotgenotes, die zijn verkracht en op andere wijze fysiek zijn mishandeld, om hulp. De wraak van de familie op dochters (en zonen) die zich aan de wil van ouders en gemeenschap onttrekken kan vreselijk zijn. Soms, zoals bij vlucht met een partner van eigen keuze, moeten ze dat met de dood bekopen.

Qayum zelf was al als twaalfjarig meisje getuige van de excessen waartoe een gekrenkt eergevoel kan leiden. Met haar beste vriendin Samina, eveneens van Pakistaanse origine, zat ze na schooltijd in een park in plaats van direct naar huis te gaan, zoals hun beider familie verwachtte. In het park waren ook jongens. Een voorbijganger zag het en lichtte de vader van Samina in. De man toog naar het park, sleurde zijn dochter aan haar haren naar huis en trok een wapen. Toen de moeder wilde interveniëren schoot hij haar dood. Dat lot trof vervolgens ook Samina en een zusje, waarna de man zichzelf dood schoot.

Het duurde geruime tijd voor de Britse overheid oog kreeg voor de problemen rond gedwongen huwelijken en eerwraak. Ze was er lang huiverig voor zich te mengen in de privé-aangelegenheden van burgers. De grens tussen een gearrangeerd huwelijk – heel gebruikelijk bij veel Aziaten en Afrikanen en legaal – en een gedwongen huwelijk is bovendien vaak moeilijk te trekken.

Inmiddels bestrijdt de regering de praktijk naar vermogen, omdat ze beseft dat het om fundamentele schendingen van de mensenrechten gaat. Begin 2005 zetten de ministeries van Binnen- en Buitenlandse Zaken samen een eenheid op, die zich bezighoudt met gedwongen huwelijken. „Er is geen plaats voor in onze samenleving”, zei minister van Binnenlandse Zaken Jacqui Smith dit voorjaar.

De minimumleeftijd voor huwelijkspartners uit den vreemde, die in aanmerking willen komen voor een visum, is onlangs verhoogd tot 21 jaar. Ook zijn de autoriteiten alerter op kinderen die na de zomervakantie niet op school terugkeren. De Britse ambassades in het buitenland hebben in sommige gevallen kinderen weten op te sporen en te bevrijden, die tegen hun zin werden vastgehouden wegens een huwelijk.

Tot teleurstelling van Karma Nirvana schrikt de regering er echter voor terug om het dwingen tot een huwelijk als een misdrijf aan te merken. „Dan zouden veel Aziaten zich wel twee keer bedenken voor ze hun kinderen daartoe zouden dwingen”, licht Shazia Qay-um toe.

Een deel van de lokale gemeenschap in Derby verafschuwt het werk van Karma Nirvana. „We krijgen vaak het verwijt dat we hun zoons en dochters verwesterlijken. Bemoei je er niet mee, horen we dan”, zegt Anna Hardy, een ‘inheemse’ Engelse medewerkster. „Soms worden we ook fysiek bedreigd.”

Zowel Jasvinder Sanghera als Shazia Qayum heeft soms om politiebescherming moeten vragen. Hardy: „De ruiten van ons kantoor zijn uit minachting al eens met menselijke fecaliën besmeurd.”

Voorlopig kan Karma Nirvana met haar handjevol vaste medewerkers en vrijwilligers de vraag naar hulp nauwelijks aan. Er is een wachttijd voor de beveiligde huizen voor gevluchte vrouwen.

In Derby zijn er echter tekenen van verandering. „Er is hier in tien jaar veel veranderd”, zegt Mustapha Haider (33), die bij het kantoor van Karma Nirvana over straat loopt. „De jongere generatie gelooft meer in vriendschap dan in de traditionele opvattingen over familie en huwelijken.”

Naveed Afzal (36), technicus bij de lokale Rolls Royce-fabriek, valt hem bij. „Mensen doden omdat de eer van de familie geschonden zou zijn, is echt achterlijk.”