Fluctuerende koers

Karl Marx lijkt op te veren. Maarten Doorman en Fredie Beckmans bezoeken graven van filosofen.

Hij was al bijna vergeten na de Val van de Muur en na het succes van een ongebreideld kapitalisme dat erop volgde. Het duurde niet lang meer of zijn grafmonument zou scheefzakken, begroeid raken en langzaam oplossen in de tijd, zoals veel graven met steen en al verdwijnen op het schilderachtige Highgate Cemetery in het noorden van Londen.

Maar nu de gelovigen van de vrije markt hun angst verbijten en regeringen banken nationaliseren, lijkt Karl Marx op te veren. Zijn dikke kop zwelt en het door de Britse Communistische Partij in de jaren vijftig opgerichte massieve beeld staat onverwoestbaar – alsof de strijd nooit een moment van zwakte heeft gekend.

Aan de voet verkondigt een natgeregende ansichtkaart van de ‘Revolutionary Communist Group’ triomfantelijk: „We always knew you were right!! Capitalism in Crisis. Respect.” In tijdschriften en in de boekwinkel duikt zijn naam weer op. De aandelen-Marx stijgen omgekeerd evenredig aan die van de banken en verzekeraars.

De sterk fluctuerende koers van Marx is niet nieuw. De revolutionaire filosoof werd opgejaagd en verbannen, maar al tijdens zijn leven ook bewonderd. Zijn vriend en steunpilaar Friedrich Engels noemde hem op de begrafenis de grootste denker van zijn tijd. Toch waren er slechts elf mensen. Een jaar later echter werd een luidruchtige stoet van vijfduizend man aan de hekken van Highgate door een politiemacht opgewacht. Zijn graf werd een pelgrimsoord.

Midden in de Koude Oorlog groeven de communisten de familie Marx op en legden haar onder dit monument. Behalve Marx zelf waren dat zijn eerder gestorven vrouw Jenny, hun kleinzoon, een dochter en niet in de laatste plaats Karls jarenlange minnares en huishoudster Helena Demuth, bij wie hij een zoon bleek te hebben.

De plaquette op het graf vertoont flinke butsen. In 1970 werd een aanslag op het graf gepleegd, maar het huisgemaakte explosief richtte weinig uit. Om het marxisme te slopen, was meer nodig. Pas de niets ontziende kracht van het wereldwijde kapitalisme slaagde daarin. De overwinning is nog altijd niet definitief.

Toen de stervende Marx werd gevraagd wat als zijn laatste woord moest worden opgetekend, sprak hij: „Last words are for fools who haven’t said enough.”

Maarten Doorman