Eens zal PvdA duidelijkheid moeten geven

Nieuwsanalyse

Weinigen twijfelen er nog aan dat de JSF de opvolger zal worden van de F-16. De PvdA houdt de spanning er in. Vertragingstactiek of een écht politiek probleem?

Het is een terugkerende bron van politieke spanning: de Joint Strike Fighter (JSF). Gisteren was het weer zo ver. Dagblad De Telegraaf opende met het nieuws over een „knallende ruzie” in de coalitie. Een tot spoedoverleg opgewaardeerde bijeenkomst van de fractievoorzitters van de coalitiepartijen deed vanzelf een crisissfeertje ontstaan.

Het vuurtje werd vervolgens professioneel geblust door CDA, PvdA en ChristenUnie. Iedereen sprak ineens van een „goed gesprek” en de kou leek uit de lucht, zonder dat overigens duidelijk werd wat nou precies de oplossing was.

Dat het vuurtje even opvlamde, komt door staatssecretaris Jack de Vries (Defensie,CDA). Hij wil voor eind februari een handtekening zetten onder het koopcontract voor een eerste JSF, om de beoogde opvolger van het gevechtsvliegtuig F-16 te testen. PvdA en ChristenUnie willen die handtekening drie à vier maanden uitstellen, zodat er meer tijd is voor een vergelijking met de overgebleven concurrent, de Zweedse Saab Gripen. Een motie van die strekking, die de steun heeft van een Kamermeerderheid, ligt al klaar.

Om te voorkomen dat de motie gisteren in stemming zou worden gebracht, zegde De Vries een brief toe waarin hij zich, naar verluidt, bereid toont tot verder uitstel. Voor hoe lang, is onduidelijk. Maar de toezegging was genoeg om de ergste spanning weg te halen.

Die spanning wordt vooral opgeroepen door de PvdA. Toch lijken de sociaal-democraten een politiek achterhoedegevecht te voeren. De Tweede Kamerfractie van de partij is altijd tegen de JSF geweest. Het besluit kwam destijds slechts door de Kamer omdat het kabinet-Kok gevallen was en de toen nog grote fractie van de LPF er steun aan gaf. Sindsdien speelt de PvdA de kritische kaart. Dat was in de oppositie makkelijk. Maar toen de PvdA bij de vorming van het huidige kabinet aan de onderhandelingstafel kwam te zitten, werd van de JSF geen groot punt gemaakt. Uit het project stappen, zoals in het verkiezingsprogramma stond, bleek geen haalbare kaart. En dus kwam er als compromis een passage in het regeerakkoord waarin werd vastgelegd dat opnieuw moet worden bekeken of de JSF beter is dan andere straaljagers.

Een dode letter, zeggen critici. Niemand twijfelt er meer aan dat voor de Amerikaanse jager wordt gekozen. Nederland zit immers met handen en voeten vast aan de JSF omdat het voor 800 miljoen dollar participeert in de ontwikkelingsfase van het toestel. Toenmalig premier Kok zei in 2002 al dat het besluit daartoe in feite ook een aankoopbesluit voor de JSF is. Nu nog uit het JSF-programma stappen zou de staatskas zo’n 500 miljoen euro kosten, werd onlangs bekend.

De politieke kernvraag is dus: legt de PvdA zich uiteindelijk neer bij de aankoop van de JSF? Zo’n besluit ligt slecht bij de achterban en zal tot hoon leiden van de linkse oppositiepartijen SP en GroenLinks. Of maakt de fractie er een écht politiek probleem van?

Voorlopig lijkt fractievoorzitter Mariëtte Hamer vooral tijd te willen winnen, zoals ook de afgelopen dagen gebeurde met de aanschaf van het eerste testtoestel. Die aanschaf is een belangrijke symbolische stap. De JSF-voorstanders hebben er belang bij dat die zo snel mogelijk wordt gezet. Volgend jaar wordt een slechtnieuwsjaar voor de JSF, zo veel is zeker. Begin 2009 zal de Amerikaanse Defensiebegroting worden behandeld. Gezien de toestand van de overheidsfinanciën zijn bezuinigingen onvermijdelijk, en de JSF – het grootste defensieprogramma in de VS – lijkt een van de belangrijkste kandidaten. Waarnemers gaan er daarom vanuit dat de aantallen JSF’s die de VS zullen afnemen, verder worden teruggeschroefd. Daardoor wordt de JSF duurder.

Er lijkt meer slecht nieuws over het programma op komst. Producent Lockheed Martin kampt met een financieel tekort en staat onder grote tijdsdruk: terwijl nog maar enkele tientallen testvluchten zijn afgerond, moet de productie van het toestel volgend jaar al beginnen.

De tegenstanders van de JSF weten dat. Daarom voert de PvdA een vertragend gevecht om elke JSF-beslissing zo ver mogelijk voor zich uit te schuiven. De partij kijkt hoopvol naar het zich voortslepende conflict met het bedrijfsleven over zijn bijdrage aan het JSF-project. En woordvoerder Angelien Eijsink eiste onlangs een bezoek aan zowel Lockheed Martin als de Saab-fabrieken, wat ook weer extra uitstel zou kunnen betekenen. Toch neemt het allemaal het kernpunt niet weg: eens zal de PvdA een keuze moeten maken.

Lees meer in het nieuwsthema over de JSF op nrc.nl/jsf