China haalt de banden aan in achtertuin van de VS

President Hu Jintao reist door Latijns-Amerika niet alleen voor de grondstoffen. China is vooral ook op zoek naar nieuwe afzetmarkten voor zijn industrie.

Ideologie speelde geen enkele rol toen de meest reislustige communistische partijleider en president van China deze week in Havana de gebroeders Castro kameraadschappelijk begroette en omhelsde.

En in de achtertuin van de Verenigde Staten schudde Hu Jintao de leiders van Costa Rica en Peru breed lachend de hand zonder diepere geopolitieke bedoelingen. Want ook op zijn tweede Latijns-Amerikaanse toernee ging het de Chinese leider om twee hoofdzaken: grondstoffen en Taiwan. Chinese buitenlandse politiek draait om grondstoffenpolitiek en de hereniging met Taiwan en om niets anders.

Als Hu Jintao zaterdag na de economische topconferentie van de 21 APEC-landen terugkeert naar Peking heeft hij tientallen handels- en hulpovereenkomsten getekend, waaronder een vrijhandelsverdrag met Peru. Het tweede verdrag in zijn soort, de ondertekeningsceremonie ging gepaard met ouderwetse parade van leiders langs een juichende menigte.

China heeft al in 2005 een dergelijke overeenkomst met het mineralenrijke Chili gesloten. China is voor Chili daardoor de belangrijkste handelspartner geworden. Verwacht wordt dat China ook in Peru, waar de economie dit jaar net als in China zelf met ongeveer 9 procent groeit, de Verenigde Staten van de eerste plaats als handelspartner zal verdringen.

Dat stelsel van gestaag uitbreidende overeenkomsten en verdragen vormt de ruggegraat van de opmars van China in Latijns-Amerika. De wederzijdse handel met het continent bedroeg in 2000 nog geen 600 miljoen dollar en was in 2007 gestegen tot 105 miljard dollar. Ongeacht de kredietcrisis, waar Latijns-Amerika en China weinig last van hebben, en de mondiale malaise zal dat bedrag in 2009 stijgen tot boven de 110 miljard dollar.

Hu Jintao lachte en tekende verdragen, de twaalf meereizende ministers en zeshonderd Chinese directeuren van banken, mijn- en it-bedrijven deden de rest.

De hartelijkheid waarmee beide Castro’s Hu Jintao ontvingen, het liedje dat president Raúl Castro zong over Mao Zedong en de kranslegging bij het standbeeld van de Cubaanse held José Martí deden haast vergeten dat Cuba tot het moment van het vertrek van de laatste Sovjet-Rus niets met China van doen had. Raúl Castro vindt, zei hij, het Chinese staatskapitalisme geen voorbeeld voor Cuba.

Het behoorde allemaal tot de folklore van hoog bezoek, want het was China te doen om Cubaanse suiker en nikkel en Cuba om financiële hulp bij de wederopbouw van door orkanen getroffen Cubaanse havens en industrieterreinen.

Op dat moment was Hu Jintao al in Costa Rica geweest. Met dit Midden-Amerikaanse land, dat weinig meer dan computeronderdelen exporteert, begint China over enkele maanden onderhandelingen over een vrijhandelsverdrag naar het voorbeeld van het Chinees-Chileense vrijhandelsverdrag. Het was de eerste keer dat een Chinese president Costa Rica aandeed, maar er was ook een goede aanleiding.

President Oscar Arias erkent niet langer het eiland Taiwan als de onafhankelijke Republiek van China, maar steunt de aanspraken van de Chinese Volksrepubliek op het eiland nu volledig. Arias verbrak deze zomer de zestig jaar oude banden met Taiwan en erkende als eerste Centraal-Amerikaans land de Volksrepubliek China, dus inclusief Taiwan.

Voor China betekent deze koersverandering dat er in de wereld nu nog 23 landen zijn die de Republiek van China erkennen, elf daarvan liggen in Midden- en Zuid-Amerika. Landen die de Costa-Ricaanse weg bewandelen kunnen zeker op goede deals met Peking rekenen, was het signaal deze week.

In Peru, dat de Chinese ambities met betrekking tot Taiwan volmondig steunt, werd de Chinese president minstens zo hartelijk verwelkomd als in Cuba. Vooral omdat Amerikaanse ondernemingen bedrijven en projecten in het land stopzetten of verkleinen en China de ambitie heeft om net als in Chili de voornaamste handelspartner van Peru te worden.

Om te voorkomen dat Peruaanse textiel- en machinefabrikanten worden weggevaagd, kunnen niet alle Chinese producten vrij van heffingen worden geïmporteerd. Latijns-Amerika is in de eerste plaats voor China een wingebied van grondstoffen, maar door de economische recessie in de VS zijn Chinese textiel-, speelgoed- en vooral meubelfabrikanten naarstig op zoek naar nieuwe markten in Latijns-Amerika, het Midden-Oosten en Rusland. China heeft haast, want wil een einde maken aan de fabriekssluitingen thuis.

„De relaties van China met Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied zijn nog nooit zo goed geweest”, speechte president Hu Jintao veelvuldig. Hij benadrukte voortdurend de vreedzame, puur commerciële bedoelingen van China in Latijns-Amerika. In de betrokken landen noch in de VS wordt daar op dit moment aan getwijfeld, want China is in geen enkel opzicht een politieke of militaire rivaal van de VS in dit deel van de wereld. Bovendien bemoeit China zich nooit met interne, politieke kwesties.

Van grote landen als Brazilië tot minder grote als Peru worden de Chinese investeringen verwelkomd, ook omdat de economische groei van het continent in 2009 naar verwachting zal dalen van 4,5 naar 2,5 procent.

Menig Latijns-Amerikaans land hoopt dat China zal helpen bij het verlichten van schulden of het verlenen van kredieten. Zo staat China op het punt om in Brazilië een mijnbedrijf met een waarde van 3 miljard dollar te kopen. Want ongeacht de dalende exporten van China naar de VS en Europa, blijft de honger naar grondstoffen groot door met name binnenlandse infrastructuurprojecten.