Stekelbaarsjes volgen de wil van de meerderheid

Sta je voor een moeilijke beslissing, wacht dan even af wat de buren doen. Dat is de les van een experiment dat eind vorige week verscheen op de website van het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology. Stekelbaarzen in scholen nemen sneller een goed besluit dan geïsoleerde stekelbaarzen, bewees de studie. Acht weten meer dan één.

De besluitvorming van dieren is een groeiend onderzoeksgebied. Een vlucht spreeuwen vliegt tegelijkertijd op uit een boom, een kolonie mieren betrekt gezamenlijk een nieuw nest als het oude ingestort is. Er ontstaat consensus in de groep, zonder dat de dieren uitgebreid hebben overlegd.

Een groep onderzoekers uit Zweden, de VS, Groot-Brittannië en Australië onderzocht die processen en confronteerden één, twee, vier of acht vissen met fraaie en minder fraaie nepvissen. Dikke en dunne stekelbaarzen, grote en kleine, enzovoort. Beide nepvissen ‘zwommen’ langs – het waren gefotoshopte plaatjes, voortgetrokken aan een draadje – en de stekelbaarsjes kozen welk exemplaar ze volgden.

Die waren daarin eensgezind: bijna altijd zwommen ze en masse achter één van de twee modellen aan. En in driekwart van de tests was die keuze goed. De vissen kozen dan het model dat de onderzoekers extra aantrekkelijk hadden gemaakt. Zat een stekelbaars in zijn eentje in een aquarium, dan koos hij maar in 55 procent van de gevallen juist.

„Er was niet eerder met een experiment bewezen dat grotere groepen dieren betere beslissingen nemen”, zegt David Sumpter, de eerste auteur van de studie. Hij is een Britse wiskundige die aan de Universiteit van Uppsala in Zweden werkt.

De manier waarop de stekelbaarzen kiezen, is op zichzelf niet nieuw – andere diersoorten doen het ook zo. Ze kiezen niet individueel, en houden ook niet alle groepsleden in de gaten. In plaats daarvan volgen ze de kudde zodra een ‘kritische massa’ een besluit heeft genomen. „Mieren die een nieuw nest zoeken, kijken hoeveel andere mieren er al in het nieuwe nest zitten. Zijn dat er genoeg, dan beginnen ze soortgenoten ook naar binnen te slepen.”

Het effect is ook op mensen toepasbaar, vindt Sumpter. Mensen maken bij een doodsimpel puzzeltje (‘welke van drie strepen is even lang als die op het plaatje?’) alsnog de verkeerde keus, als er een paar stromannen in de buurt zijn die óók fout kiezen. Sumpter: „Dat wordt dan verklaard vanuit groepsdruk, en als iets negatiefs gezien. Maar in de meeste situaties – zolang je groepsleden niet liegen – is het kopiëren van andere individuen juist een goede manier om een besluit te nemen.”