Piraten afschrikken met ResQmax en Silver Marlins

Zeeschepen op gevaarlijke routes kunnen piraten niet domweg met mitrailleurs te lijf gaan. De militaire industrie richt zich op wat zij denkt dat reders hiertegen nodig hebben: niet-dodelijke wapens.

Het moet de grootste verzameling oorlogsschepen ter wereld zijn. Alleen gaat het hier niet om nagebouwde Kitty Hawks en Charles de Gaulles. Van de meeste op de Euronaval te bewonderen scheepsmodellen – schaal één op honderd – moet de kiel nog worden gelegd.

Allemaal zijn ze present op deze marinebeurs, die de grootste ter wereld is en eens in de twee jaar bij Parijs wordt gehouden: de bouwers, de onderaannemers én de schaalmodellen. Uit Europa, Amerika, Rusland.

In de wandelgangen tussen de paviljoens heeft iedereen het over ‘piraterij’, ‘enteren’ en ‘kapers’. De grote aandacht voor dit maritieme gevaar valt dit jaar ook af te lezen aan het tentoongestelde assortiment.

Ga zitten, zegt Pim van Wensveen, werkzaam voor het Hengelose Thales Nederland, producent van radarsystemen en sensoren. Hij wijst in het paviljoen van het Franse moederconcern op een comfortabele stoel die uitziet op een reeks beeldschermen. De bezoeker waant zich in het ruimteschip Enterprise uit de televisieserie Startrek. „Dit is de commandantstoel, waarin je overzicht hebt over de sensoren en over de besturing van het schip.” Tijdens de Koude Oorlog, zegt hij, moest de commandant op honderden kilometers afstand vijandelijke vliegtuigen in de gaten houden – en neerschieten. „Tegenwoordig is de dreiging heel anders. Wat doet dat kleine bootje daar? Bij piraterij, maar ook bij maritiem terrorisme, is dat de belangrijkste operationele vraag.”

Het gevaar van sloepen en speedboten lijkt op het eerste gezicht eenvoudig op te lossen: zet gewoon manschappen aan de reling met voldoende mitrailleurs en elke boot met kwaad in de zin kan op veilige afstand worden gehouden. „Was het maar zo simpel”, zegt Van Wensveen. „Toen de Hr. Ms. Rotterdam zeven jaar terug in Eritrea hulpgoederen moest afleveren, moesten alle hoeken van het schip worden gedekt. Daar waren tien mensen voor nodig. En omdat je wegens de hitte maar een uurtje op het dek mocht, had binnen één dag de hele bemanning al een keer wachtdienst gelopen. Dat wil je niet, dat kan niet en daarom hebben wij voor de Koninklijke Marine de ‘Gatekeeper’ ontwikkeld.”

Deze ‘poortwachter, die met tientallen andere sensoren in een piramidevormige mast (I-mast) is verwerkt, houdt de wijde omgeving van een schip in de gaten, legt Van Wensveen uit. Het beeldscherm laat een havengebied zien. Witte vegen op grote schepen voor anker verraden de plek waar de motoren zitten. „We kunnen inzoomen op scheepjes die zich nog op kilometers afstand bevinden en waarvan we niet weten wat ze van plan zijn. We kunnen ze ook volgen”, zegt hij. Komen de bootjes te dichtbij, dan kan vanuit de commandantstoel een draaibare hogedrukspuit worden bediend – of een mitrailleur.

Toen in juni dit jaar het Nederlandse fregat Hr. Ms. Evertsen in Somalische wateren een voedseltransport voor Mogadishu escorteerde, verliep het escorte, in het kader van het World Food Programma, vlekkeloos – het fregat had een Gatekeeper aan boord. Maar een paar weken later werd een Duits transport gekaapt buiten het patrouillegebied. De tandeloosheid van zulke transporten bleek deze week opzienbarend toen piraten in de Golf van Aden een Saoedische supertanker enterden en koers zetten naar Somalië. De tanker is volgeladen met voor 100 miljoen dollar aan olie, de grootste scheepskaping uit de geschiedenis.

Vorige maand kondigde de NAVO een missie aan tegen piraterij: met boordhelikopters zeeroutes bewaken. Maar de luchtverdediging, de antischipraketten en de apparatuur om onderzeeërs op te sporen vormen in de strijd tegen mensen in een speedboot peperdure overkill.

Wat dan? Op de beurs denkt het Israëlische bedrijf Elbit Systems het antwoord te hebben. „This is my baby”, zegt de bedrijfsvertegenwoordiger, en hij wijst naar een groot videoscherm in zijn paviljoen. Daarop is te zien hoe een slanke grijze speedboot à la Miami Vice met dito muziek aanspurt achter een vluchtende rubberboot met twee ongure types.

„Mijn Silver Marlin is onbemand. Hij wordt bestuurd met een datalink. De trekker van het machinegeweer is ook van grote afstand over te halen”, zegt de Israëlische vertegenwoordiger. Een batterij sensoren maakt dat de boot ook bij nacht en bij mist piraten kan vinden. Het bereik van de Marlin is volgens hem in beginsel onbeperkt, aangezien dit alleen afhankelijk is van de meegevoerde brandstof. „Extra benzinetanks zijn een optie.” En de Marlin is te besturen via een robotvliegtuig of een communicatiesatelliet. „Dat kan in beginsel zelfs vanuit een commandocentrum dat op een ander continent staat.” De boodschap is duidelijk: een flottielje Marlins met een bemanning van nul koppen is in de strijd tegen de piraterij veel goedkoper dan een smaldeel met bemande NAVO-marineschepen.

De piraten op de video hadden er intussen verstandig aan gedaan als ze voor hun vaartochtje de glossy brochure over de Silver Marlin hadden geraadpleegd. Nadat hun met een luidspreker, ingesproken door iemand honderden kilometers verderop, is verteld dat vluchten geen zin heeft, leegt de man met de onguurste tronie zijn kalasjnikov op de deinende robotboot. Snel zwenkt het weapon-station richting piraten en vuurt een salvo af. Een verzengende vuurbal verlicht de omliggende zee.

Wanneer haal je de trekker over en wanneer onderneem je nog even geen actie? Marinemensen worden daarin goed getraind, maar bij de koopvaardij is dat een stuk lastiger. Dat is ook een van de redenen dat vrachtschepen, tankers en andere burgervaartuigen niet zo maar zijn uit te rusten met een sensor en een mitrailleur. Een ingewijde: „Je kunt niet hebben dat een matroos om zeker te zijn maar even het vuur opent op ieder scheepje dat er verdacht uitziet.”

De plaatsing van dodelijke wapens aan boord van civiele schepen is dus geen ideale maatregel tegen piraterij, maar dat geldt niet voor de niet-dodelijke wapens. Ook daarvan zijn op Euronaval voorbeelden te vinden. Zoals bij de stand van het Franse defensiebedrijf ESDT, dat tevens Europees agent is voor het Amerikaanse ResQmax. De ResQmax is een soort geweer dat een drijvend net in de baan van de langs spurtende speedboot schiet. Het net komt in de propeller en je hoeft de opvarenden alleen nog maar te arresteren. Op de begeleidende video ziet het er allemaal erg simpel uit.

Ook het Franse bedrijf V.Navy heeft niet-dodelijk wapentuig van Amerikaanse makelij voor de civiele scheepvaart in de aanbieding, het Long Range Acoustic Device (LRAD), een apparaat dat mensen met behulp van lage, misselijkmakende bromtonen buiten gevecht stelt. Dit is geen sciencefiction, zegt vertegenwoordiger Xavier Genin, „het LRAD is al jaren in gebruik”. Het was een LRAD dat in november 2005 Somalische piraten verjoeg die het Amerikaanse cruiseschip Seabourn Spirit wilden enteren. Toen ze binnen bereik van de infrasone geluidspulsen kwamen, zagen ze daarvan af. Maar toch was de overwinning op de piraten niet totaal. „Degene die het LRAD bediende kreeg een kogel in zijn arm en die arm is hij nu kwijt”, zegt Genin. Ook zagen de piraten kans om een raketgranaat in de flank van het cruiseschip te schieten.

V.Navy probeert nu als Europees agent van het Amerikaanse bedrijf een compleet veiligheidssysteem met een op afstand bestuurbaar LRAD als spil te slijten, „vooral aan de offshore-industrie.” Alweer krijgt de bezoeker een video te zien die veel weg heeft van een game. Stemmige martiale muziek illustreert hoe een en ander in zijn werk gaat. Een bewakingsemployé van een olieplatform ziet op zijn palmcomputer dat de sensoren scheepjes zien naderen. Het oliemannetje rent naar de commandocentrale. Daar ontvouwt zich een scenario waarin de bootjes volautomatisch, op honderden meters afstand van het platform, met verblindende xenonlampen worden beschenen. Wanneer ze niet meteen rechtsomkeert maken, krijgen ze er met het LRAD van langs. En jawel, in deze ideale virtuele wereld, gaan de piraten er als een haas vandoor.