Feest voor de geest met Kamagurka

Rik Torfs komt in Vlaanderen het dichtst in de buurt bij onze Maarten van Rossem. Beiden zijn scherpzinnige allesweters die in precieze, bloemrijke taal met een origineel gevoel voor humor graag provoceren. Beiden maken een ijdele indruk, maar Torfs ziet er ook als een professor uit. Hij is hoogleraar kerkelijk recht in Leuven, maar vaak in andere hoedanigheden op televisie te zien. Zo was hij het enige jurylid van de quiz De slimste mens ter wereld (Één) en houdt hij lange interviews in de reeks Nooit gedacht (Canvas). Gisteren voerde hij in die serie een briljant absurd gesprek met cartoonist, schilder en theatermaker Kamagurka alias Luc Zeebroek. De vragen waren nogal ongebruikelijk, maar werden door Kamagurka met grote vanzelfsprekendheid dankbaar beantwoord. Wat voor dier zou je willen zijn? Een aap. Apen zijn zo mooi lelijk en ze hebben veel lol, wat je niet kunt zeggen van bijvoorbeeld een kabeljauw. Wat is de ergste misdaad die je hebt begaan? Het stelen van stripboeken van Suske en Wiske.

Mede doordat de beide heren elkaar uitstekende aanvoelden, werd het een verrassend openhartig portret. Kamagurka vertelt over zijn woede als kind, toen hij vele operaties moest ondergaan wegens een klompvoet. Hij liep met beugels, net als Forrest Gump, en koesterde als achtjarige boekjes vol namen van mensen die vermoord moesten worden. Zijn bed in een ziekenhuis in Brugge werd in een kamertje geschoven waar een kind lag te sterven. Iedereen zat te bidden, maar de kleine Luc lag te vloeken. Later in het gesprek noemt hij de dood „door een poortje gaan, een omgekeerde bevalling.”

Omdat de toon zo goed is, werkt ook het vaak nergens toe leidende trucje om de geïnterviewde te confronteren met filmfragmenten. Naar aanleiding van Gustave Courbets geruchtmakende schilderij L’origine du monde (1866) ontstaat een tweespraak over de schoonheid van schaamhaar. Torfs: „De haarsnit beantwoordt niet aan de standaarden die tegenwoordig in mindere kringen worden gehanteerd.” Kamagurka meent dat er nog wel taboes over zijn: „Schoonheid. Poëzie. Stiltes op tv. Onduidelijkheid, dat is ook een taboe. Alles wordt constant uitgelegd.”

Volgende week praat Torfs met ex-premier Wilfried Martens over „de manier waarop een orgasme wordt beleefd.” Wie durft nog te beweren dat de Vlaamse televisie preuts of braaf zou zijn? Het verschil met de Nederlandse talkshows is in ieder geval dat over gewaagde onderwerpen niet lacherig maar in goed lopende volzinnen wordt gesproken.

De VPRO voert een ledenwerfcampagne onder het motto ‘Feest voor de geest’. In vergelijking met de rest van de Publieke Omroep mag de VPRO best claimen het grootste beroep te doen op de intelligentie van de kijker, maar mijn geest vierde gisteren feest bij de buren.

Canvas had Nooit gedacht ingeklemd tussen een perfecte double bill van filmaankopen. Eerst de onderschatte speelfilm Marie Antoinette (Sofia Coppola, 2006). Het hof van Versailles wordt in hyperbolische beelden voorgesteld als paradijs voor nieuwe rijken. Je waant je soms in Jort Kelders programma Bij ons in de PC, met champagnetorens, aardbeiengebak, uitzinnige schoenen en een grote mate van sociale controle. De eenzaamheid hangt als een waas over het flagrante hedonisme.

Hoewel Sofia Coppola van de tragische vorstin een feministische heldin maakt, komt dat aspect pas goed aan bod in de eveneens twee uur durende documentaire Marie Antoinette (David Grubin, 2005), die veel door de fictie opgeroepen vragen beantwoordt, tot en met de details van de zevenjarige seksuele onmacht van koning Lodewijk XVI.

Antonia Fraser, op wier biografie Coppola haar film baseerde, komt aan het woord, naast historici als Simon Schama en Antoine de Baecque. Wat een fascinerend verhaal, over de macht van de roddelpers, die al in de 18de eeuw van een onafhankelijk denkende en handelende koningin een verdorven perverseling wist te maken. Toen het grauw aan de macht kwam, werden de pamfletten in een showproces als bewijs gebruikt om haar onder de guillotine te krijgen.