Dilemma voor Bos: banen of banken

De toekomst van ABN Amro en Fortis ligt in handen van minister Bos. Hij moet laveren tussen werkgelegenheid, Brussel en een sterke banksector.

Het ging om het redden van banken, nu gaat het om het redden van banen.

Wouter Bos was twee maanden geleden de man die Fortis en ABN Amro nationaliseerde en terugtrok van de rand van de afgrond. Daarna pas werd er gekeken naar de vraag: wat nu? Wat doe je eigenlijk met twee banken die bezig waren in elkaar te schuiven – overigens zeer tegen de zin van de grootste partij, ABN Amro.

Die vraag zal een dezer dagen beantwoord worden. Bos heeft toegezegd voor het einde van de maand zijn toekomstplan voor de beide staatsbanken te presenteren. Hij vaart hierbij grotendeels op de aanbevelingen van Booz & Co. Het onderzoeksrapport van dit adviesbureau, waaraan begin deze week nog hard werd gewerkt, wordt door alle betrokkenen angstvallig geheimgehouden. Betrokken bankdirecties en ondernemingsraden hebben hun zegje mogen doen, maar hebben geen inzage gekregen in de plannen zoals die nu op papier staan.

Diverse scenario’s over de toekomst van ABN Amro en Fortis zoemen rond in de financiële wereld. Van het doorzetten van de volledige integratie van de twee tot verdere ontmanteling van Fortis. In alle gevallen moet de overheid met veel verschillende belangen rekening houden, van werknemers, van klanten, van personeel, van toezichthouders. Drie vragen staan hierbij voorop. Hoe voorkomt minister Bos een grote reductie van banen, hoe houdt hij Brussel tevreden en hoe blijft ABN Amro, zonder de al aan het buitenland verkochte onderdelen, zelfstandig levensvatbaar?

In het oorspronkelijke plan – volledige integratie van ABN Amro en Fortis – zouden 7.800 banen verloren gaan. Die banen gaan vooral verloren doordat er in het kantorenbestand gesneden moet worden. De bankfilialen van ABN Amro (561 kantoren) en van Fortis (159) hebben, vooral in de Randstad, een grote overlap. Er werken bij elkaar ruim 20.000 mensen. Het verlies van bijna 8.000 banen is altijd moeilijk te verkopen, zeker voor een sociaal-democratische minister, en zeker met zware economische tijden voor de boeg.

Om die reden is een van de scenario’s waar Bos serieus naar kijkt het grotendeels uit elkaar trekken van ABN Amro en Fortis. Daarmee zal de integratie, waarvan DNB-president Wellink begin oktober nog riep dat die versneld plaats zou vinden, van de baan zijn. De consumententak van Fortis zou worden verkocht aan een andere bank. Naast de eerder genoemde mogelijke buitenlandse kopers als BNP Paribas en Deutsche Bank, wordt inmiddels ook een Nederlandse kandidaat genoemd: SNS Reaal. Op deze bank-verzekeraar heeft Den Haag zijn greep vorige week vergroot via een kapitaalinjectie van 750 miljoen euro.

De kantorennetwerken van SNS en van Fortis – de oude VSB-banken – sluiten bijna naadloos op elkaar aan. SNS is met 146 filialen vooral buiten de Randstad vertegenwoordigd, Fortis vooral in het westen. Daarnaast, beweren bronnen uit de financiële wereld, zou SNS ook de commercial bank van Fortis inlijven, de tak die het midden- en kleinbedrijf bedient.

Hiermee komt de overheid tegemoet aan de eisen die eurocommissaris Neelie Kroes (Mededinging) vorig jaar al stelde toen Fortis het Nederlandse deel van ABN Amro kocht. Om de markt voor het mkb-bankieren niet te laten domineren door de grote drie (ABN Amro/Fortis, Rabobank en ING) wilde Kroes dat ABN Amro 10 procent van haar activiteiten op dit gebied zou afstoten. Fortis bedacht hiervoor de oplossing om een deel van ABN Amro’s mkb-diensten, waaronder de bank HBU, aan Deutsche Bank te verkopen.

In plaats van deze transactie, die tot woede van Deutsche Bank door Fortis inmiddels eenzijdig is opgezegd, zou de mkb-bank van Fortis, die 11 procent marktaandeel heeft, nu worden doorverkocht aan SNS Reaal. Daarmee ontstaat aan de onderkant van de markt de prijsvechter die Kroes wenste. ABN Amro zou in dit scenario alleen de private bank (voor rijke particulieren) en de zakenbank van Fortis inlijven.

Of zou Bos toch onverminderd willen vasthouden aan de integratie van ABN Amro en Fortis? Ook daar valt veel voor te zeggen. ABN Amro in Nederland mag dan veel groter zijn dan Fortis, in termen van winstgevendheid is Fortis veel sterker. Beide banken behaalden vorig jaar een gelijke winst (rond de 1,3 miljard euro), maar bij ABN Amro werken twee keer zoveel mensen.

Om het banenverlies in dit geval te beperken, zou Bos toch een aantal kantoren aan andere partijen kunnen verkopen. SNS Reaal is ook hier weer kandidaat: het heeft al jaren de ambitie om zich te versterken in de Randstad. Een deel van de commercial bank zou alsnog naar Deutsche Bank kunnen gaan. Hiermee zouden de Duitsers toch hun positie in Nederland kunnen uitbreiden en worden ‘gecompenseerd’ voor het niet doorgaan van de verkoop van HBU.

In al deze scenario’s blijft het stil rond de verzekeringstak van Fortis. Deze activiteiten, onder meer het oude Amev, zijn ook ingelijfd door de Nederlandse Staat en draaien goed. Zij zullen waarschijnlijk apart worden gehouden om in een later stadium, als de financiële sector weer tot rust is gekomen, te worden doorverkocht.