Ella wist als enige van niets

Voor het aftreden van een minister bestaat geen protocol.

Maar zoals het bij Vogelaar ging was niet netjes, vindt de oppositie.

Ella Vogelaar zat vorige week zondag tot en met woensdag op de Antillen. Met ambtenaren en assistenten had ze werkbezoeken en gesprekken met Antilliaanse politici.

Ze was op dat moment minister van Wonen, Wijken en Integratie. Een minister die het vertrouwen genoot van de Tweede Kamer, inclusief van haar eigen PvdA. Of toch niet? In ieder geval vijf mensen wisten toen al dat ze gauw geen minister meer zou zijn, zo bleek gisteren in een spoeddebat in de Tweede Kamer. Vicepremier Bos vertelde dat de PvdA-top, premier Balkenende en vicepremier Rouvoet al vanaf vorige week maandag op de hoogte waren van het aanstaande vertrek. Ook werd in die dagen advocaat Eberhard van der Laan gepolst om haar op te volgen.

De oppositiepartijen SP, VVD, GroenLinks en D66 hadden grote kritiek op deze gang van zaken, omdat Vogelaar van niets wist. „Er hangt hier een vieze lucht”, zei VVD-leider Rutte. D66-leider Pechtold: „De top van het kabinet heeft de minister laten bungelen.”

Voor het aftreden van een minister bestaat geen protocol. Dat is niet in het staatsrecht omschreven. En het aftreden van een minister of staatssecretaris verloopt ook zelden gladjes. „Persoonlijk pijnlijk maar politiek onvermijdelijk”, zei Bos in het debat.

Over de werkelijke reden van het vertrek van Vogelaar was hij niet erg duidelijk. Het laatste gesprek dat hij, samen met partijvoorzitter Lilianne Ploumen en fractieleider Mariëtte Hamer, had met Vogelaar noemde hij „een sluitstuk van een langer lopend gesprek”.

Vanaf de zomer van 2007 had Bos stevige gesprekken gehad met Vogelaar. Haar wijkenaanpak kwam maar moeizaam van de grond, ze lag onder vuur om haar vermeende softe benadering bij de integratie van allochtonen, en haar mediaoptreden was verre van sterk. Dieptepunt was haar optreden in een filmpje op GeenStijl.

De PvdA-leider had in de aanloop naar een debat over de verbouwing van het schip ss Rotterdam, op 6 november, grote zorgen over haar functioneren. Die deelde hij met Balkenende en Rouvoet. Na dat debat, waarin de PvdA Vogelaar steunde, trok hij met Hamer en Ploumen de conclusie dat Vogelaar „niet meer gezagvol kon opereren”.

SP-leider Kant vroeg gisteren diverse malen waarom toen die conclusie was getrokken. Bos weigerde te antwoorden. Na een paar nachtjes slapen was bij het PvdA-driemanschap de conclusie definitief: Vogelaar moest weg. Maar zij kreeg dat niet te horen. Dat zou nog vijf dagen duren. Eerder was geen optie omdat zij op de Antillen was. Pechtold vond dat merkwaardig: hoe kon je een minister zo laten „bungelen”, vroeg hij.

Maar hoe zat het dan met de opmerking van Hamer dat het luikje tot het laatst open stond? Dat het laatste gesprek met Vogelaar nog goed had kunnen aflopen? Hamer nu: „Het was een afrondend gesprek”.

Premier Balkenende was afwezig wegens het overlijden van zijn vader. Coalitiegenoten CDA en CU maakten duidelijk dat het hier om een PvdA-kwestie ging. PVV’er Geert Wilders ging er zoals gebruikelijk met grof taalgebruik hard in. Dat „gekke Ella” was vertrokken vond hij geweldig.

Bos probeerde uitvoerig met historische voorbeelden aan te tonen dat de manier waarop het allemaal gelopen was, niet uniek was, en ook geen staatsrechtelijk novum. De indruk, zeker bij de oppositie, dat het toch wat onfris was gelopen nam hij niet weg. „De PvdA hield de ene hand boven het hoofd van Vogelaar terwijl met het andere het mes werd geslepen”, zei Agnes Kant. Bos kon meteen daarna in een debat over de economische toestand weer werken aan zijn statuur van crisismanager.