Een tijdelijk contract betekent niet het einde

De kredietcrisis sijpelt door naar de arbeidsmarkt. Mensen met een tijdelijk contract staan als eerste op straat. Met een slimme strategie kan het meevallen.

Het zijn zenuwslopende tijden voor werknemers met een tijdelijk contract nu de kredietcrisis langzaam doorsijpelt richting arbeidsmarkt. Eerst het goede nieuws: de arbeidsmarkt is en blijft krap. Het aantal openstaande vacatures is met 252.000 ongekend hoog, bleek vorige week uit de laatste cijfers van het CBS. En over een paar jaar zal de vergrijzing volgens arbeidsmarktdeskundigen zo’n vlucht nemen dat werknemers niet aan te slepen zijn.

Dan het slechte nieuws: de krapte op de arbeidsmarkt moet nu even wijken voor de gevolgen van de kredietcrisis. Conjunctuurgevoelige bedrijven als DAF (vrachtwagens), NedCar (auto’s) en NXP (halfgeleiders) hebben in reactie op het teruglopen van de orders hun flexibele en tijdelijke personeel al op straat gezet. Intussen beginnen ook andere sectoren last te krijgen van de kredietcrisis en slaan bedrijven massaal aan het bezuinigen. Vaste krachten lopen voorlopig geen groot gevaar. Maar mensen met een tijdelijk contract – volgens het CBS zo’n 11 procent van de werkende Nederlanders – lopen het risico straks thuis te zitten. Toch hoeven zij geen willoos slachtoffer van de kredietcrisis te zijn. Een slimme strategie kan de ‘blijfkans’ aanzienlijk vergroten.

Angst is daarbij een slechte raadgever. „Angst zet je meteen op achterstand”, zegt Joep Schrijvers, auteur van managementboeken als Hoe word ik een rat?, de bestseller over kantoorpolitiek. „Wie uit angst gaat reageren, is niet meer met z’n werk bezig.”

En er moet goed en geconcentreerd gewerkt worden, juist nu. Angst verlamt, zegt ook loopbaancoach Munerya Doven van bureau Adesso Coaching. „Dus leer die angst te beheersen. Is er sprake van onzekerheid over capaciteiten? Kun je de financiële risico’s van ontslag niet aan? Werk daar dan aan. Breng sterke en zwakke punten in kaart. Probeer ook een financiële buffer op te bouwen, om de periode tussen twee banen te overbruggen.”

Tussen een tijdelijk en een vast contract zit een belangrijke schakel: de baas. Hij (of zij) is degene die bepaalt wiens contract wordt verlengd en wie op straat komt te staan. Zorg dus dat de baas niet zonder je kan. „Verplaats je in hem”, zegt Joep Schrijvers. „Want hij moet het je gunnen. Hij moet denken: wat fijn dat zij er is!”

Elke leidinggevende staat in tijden van recessie net zo onder druk als zijn ondergeschikten. Híj is degene die van zíjn baas te horen krijgt dat hij moet bezuinigen. Werknemers die daar rekening mee houden, die met hun chef meedenken, begrip tonen en de stemming erin houden, hebben absoluut een streepje voor. Voordat ze loopbaancoach werd, had Munerya Doven een leidinggevende functie bij Getronics PinkRoccade. „Ik had tien tot twaalf mensen in mijn team en wij kwamen in een reorganisatie terecht. Voor mij als leidinggevende was het in die situatie heel fijn dat er mensen waren die gewoon hard werkten en niet zeurden.” Als de baas een werknemer echt wil houden, is er genoeg speelruimte, weet Doven uit eigen ervaring. „Dan zegt hij straks tegen zijn baas dat hij je echt niet kan missen.”

Bedrijven zien tijdelijke contracten vaak als proefperiodes: zo geven zij jong talent een kans om zich te bewijzen. Maar dan moet dat talent die kans dus wel grijpen. Dat betekent: niet emmeren over werktijden of secundaire arbeidsvoorwaarden, maar keihard werken en zorgen dat de baas dat merkt. „Deel successen met collega’s”, tipt Doven. „Zij zijn je ambassadeurs. En laat je leidinggevende telkens weten wat je hebt bereikt.”

Iets manipulatiever: zorg dat jij de enige bent die alles van een bepaald onderwerp weet. Zorg voor een uniek en uitgebreid netwerk, voor expertise. „Als ze jou dan laten gaan, gaat er kennis verloren”, zegt Joep Schrijvers. „Dat wil geen enkele werkgever.” Doven: „Pak projecten op die langer duren dan jouw contractperiode. En neem belangrijke zaken aan, waar je collega’s geen tijd voor hebben.” Sta dus vooraan als de klussen worden verdeeld en schuw de concurrentie niet. „Als er één moment is dat er geconcurreerd moet worden, is het nu”, zegt Schrijvers.

Over de vraag of het slim is om voor afloop van het contract te informeren naar de toekomst verschillen de deskundigen van mening. „Vragen of je mag blijven? Gatver”, walgt Joep Schrijvers. „Dat is zulk afhankelijk gedrag. Je gaat in een slachtofferrol zitten en ik kan je één ding verzekeren: dat wekt alleen maar irritatie. Je baas wil een mondige professional. Bovendien: als jij gaat vragen of je contract wordt verlengd, kan je baas denken: ‘Aha, zij is dus al met plan B bezig, dat komt goed uit.’” Loopbaancoach Munerya Doven pleit juist wel voor communicatie: „Heb een goed gesprek met je leidinggevende. Laat hem weten dat je graag voor z’n bedrijf werkt en dat je het naar je zin hebt. Vraag hem vervolgens hoe hij jouw toekomst ziet binnen het bedrijf.”

Wél vragen, zegt ook Rutger Groot Wassink, beleidsmedewerker bij FNV Jong: „Het is niet meer dan normaal om anderhalve maand voor het verstrijken van je opzegtermijn bij de baas aan te kloppen. Hij hoeft niet naar jou toe te komen, dus stap zelf op hem af. Je hoeft niet op je knieën, maar je kunt wel in alle openheid vragen hoe het verder gaat. Zeg gewoon: ‘Luister, mijn contract loopt af, het gaat goed en ik vind het leuk hier, dus ik ben benieuwd hoe het verder gaat.’”

Wees dus duidelijk over ambities, maar dreig nooit. Wie zegt ‘als ik niet dit of dat krijg, ga ik wel elders werken’ riskeert als antwoord: doe dat vooral. Let verder goed op de signalen, tipt Schrijvers. Gaat de baas je uit de weg? Oppassen! Heb je een collega die wordt gemeden? Negeer ’m ook, want deze collega gaat eruit. En als je merkt dat je zelf gemeden wordt? „Mijn intuïtie zegt dat je dan maar beter kunt vertrekken”, zegt Schrijvers. „Zorg in dat geval voor een plan B, wat ik sowieso iedereen aan kan raden. Je moet altijd rondkijken naar een andere baan. Als je dat niet doet, ben je dom bezig.”

„Blijf nooit stil zitten”, zegt ook loopbaancoach Munerya Doven. „Kijk rond, gebruik je netwerk, lees vacatures en spreek met headhunters. Het is altijd makkelijker om vanuit een baan naar een andere baan te solliciteren.”

Wees overigens niet al te open over ambities buiten het bedrijf, waarschuwt ze. „Alleen als het zeker is dat je contract niet wordt verlengd, kun je met je baas gaan praten over sollicitaties. Dan kan hij je nog verder helpen met een fantastische aanbevelingsbrief.”