Bankenfonds is niet voor auto-industrie

Vorige maand keurde het Congres het grootste reddingsplan in de VS ooit goed. Nu blijkt dat minister Paulson een ommekeer heeft gemaakt met de toekenning van het geld.

Sheila Bair, als Amerikaans banktoezichthouder een van de kernfiguren in de kredietcrisis, zit al klaar om te getuigen in het Congres als Ben Bernanke en Hank Paulson komen aanlopen. De centralebankier en de minister van Financiën worden geacht naast haar aan tafel te gaan zitten – de naambordjes staan al klaar– maar ze willen Bair netjes een hand geven. Dat hun opvattingen over de wijze van aanpak van de kredietcrisis sterk uiteenlopen, is een publiek geheim – voor de buitenwereld zichtbare hoffelijkheid is dus gewenst.

Complicerende factor is echter het Democratische Congreslid Carolyn Maloney. Zij heeft meer op met Bair en haar pogingen huiseigenaren financieel bij te staan dan met de twee mannen en hun verslechterende reputatie – en dat mag iedereen zien. Het Congreslid blijft dus met haar rug naar een zichtbaar oncomfortabel wachtend Bernanke staan en voert een geforceerd praatje met Bair die in haar mapje kijkt. Een minuten durende patstelling waar fotografen dankbaar gebruik van maken.

Pas wanneer de voorzitter van de Congrescommissie de fotografen wegstuurt – „ik denk dat Amerika uitstekend op de hoogte is van het uiterlijk van beide heren”, zegt Barney Frank – maakt ook het Congreslid aanstalten en kunnen er handen geschud worden.

Vanaf dat moment werd het alleen maar ongemakkelijker tijdens een hoorzitting waarop de drie gisteren verantwoording moesten afleggen over het bankenfonds van 700 miljard dollar – even kostbaar als de Irakoorlog.

Wat blijkt? Het plan, dat met moeite door het Congres kwam, werkt niet als gepland. De bedoeling was dat van het geld giftige beleggingen gekocht zouden worden: verkeerd uitgepakte investeringen in riskante hypotheken. Zo zouden de banken met een schone lei verder kunnen en zou de financiële crisis niet overslaan naar de reële economie.

Een maand later blijkt dat Paulson een heel andere invulling heeft gegeven aan het plan. Hij wil, net als in Europa gebeurt, alleen nog maar aandelenbelangen in banken en verzekeraars kopen. De laatste weken was Paulson door „de ernst en de omvang van de situatie” gedwongen dit soort „gedecideerde actie te ondernemen”. Anders gezegd: de situatie was nijpender dan hij had voorzien. Met de nieuwe aanpak worden Amerikaanse consumenten beter geholpen, zegt Paulson nu. Zodra banken meer vertrouwen krijgen, zullen zij op hun beurt makkelijker leningen voor auto’s, creditcards en studies verschaffen.

Barney Frank, voorzitter van de bankencommissie, constateert nogal wat „droefenis” over de ommezwaai. Een ander commissielid stelt vast dat dit „de grootste adder onder het gras is sinds de redenen om Irak binnen te vallen”. De tirades waarin anderen ontsteken, houden daarop zo lang aan dat Bernanke zijn pen neerlegt en even achterover leunt.

Niet alleen heeft Paulson tegen de afspraak in gehandeld, hij heeft volgens de Congresleden ook zijn daadwerkelijke opdracht nagelaten. Barney Frank tegen Paulson over de wet die begon als document van drie pagina’s en eindigde als boekwerk van 400 bladzijdes: „Ik lees delen van de wet waar staat: geef ze steun.” Dat ‘ze’ slaat op huiseigenaren die hun hypotheken niet langer kunnen betalen. Het Congres wilde alleen instemmen met het plan als voor hen iets gedaan zou worden.

Bernanke zegt het streven „meer te doen” om huisuitzettingen te voorkomen toe te juichen. Maar in de praktijk schiet de overheid hierin tekort, reageert Bair. Zij werd door Bush benoemd en is door haar uitgesproken verzet tegen haar eigen overheid uitgegroeid tot een coryfee onder huiseigenaren met betaalproblemen. Sinds het begin van de kredietcrisis zijn al 2,7 miljoen Amerikaanse families op straat gezet. Bair bedacht een methode om relatief goedkoop huiseigenaren te helpen hun woning te behouden. Die wil ze graag landelijk toepassen, maar dat kost 24 miljard dollar. Kan dat ook niet van die 700 miljard?

Bernanke noch Paulson ziet daar heil in. Het reddingsfonds „is geen wondermiddel voor al onze economische problemen”, zegt de minister. „Het was niet bedoeld als economische stimulans, of als economische reddingspakket.”

Datzelfde geldt voor het verzoek van de Democraten om een deel van het noodfonds aan de Grote Drie uit Detroit willen overmaken. De autofabrikanten General Motors, Chrysler en Ford hebben het zwaarder dan ooit (betoogden hun topmannen gisteren voor hetzelfde Congres). De drie kregen reeds 25 miljard dollar toegezegd, maar dat geld moeten ze steken in de ontwikkeling van milieuvriendelijkere auto’s. Zelf zeggen ze op kortere termijn nog 25 miljard extra nodig te hebben om fabrieken open te houden en salarissen te betalen. Anders gaan ze failliet.

Paulson ziet daar niets in. „Ik denk niet dat dit de bedoeling is van deze wet.” Welke dan wel laat hij in het midden, maar hij laat doorschemeren dat een flexibele opstelling gewenst is. „Als we dit jaar één ding geleerd hebben, is het wel dat deze crisis onvoorspelbaar is en lastig te bestrijden.”

Lees een interview met Bair op nrc.nl/kredietcrisis