Seks verkoopt, zelfs met een moraal

Breezersletjes en ruwe seks in kelderboxen zijn de laatste tijd alom aanwezig op televisie, vooral in uitzendingen van de confessionele omroepen. De nieuwe golf van bezorgdheid over de zedenverwildering onder de jeugd begon twee weken geleden met een aflevering van de rubriek 3Doc (KRO) onder de titel Sex Sells. Daarin sprak maakster Mildred Roethof met groepen tieners in Goor en Amsterdam. De meeste kinderen vertelden dat ze al op zeer jonge leeftijd seksuele ervaringen hadden opgedaan, onder vaak weinig vreugdevolle omstandigheden.

Een documentaire kon je het programma niet echt noemen. Het ging om observaties zonder representativiteit of andere duiding. Toch liet de minister van Jeugd en Gezin, André Rouvoet (ChristenUnie), weten zeer bezorgd te zijn. Sindsdien buitelen de actualiteitenrubrieken over elkaar heen om het alarmsignaal te versterken.

Een dieptepunt vormde zaterdag Rondom 10 (NCRV). Dat programma kent een traditie van door elkaar heen pratende gasten, die slecht naar elkaar luisteren, maar een nog groter probleem vormde de gretigheid waarmee excessen werden uitgeserveerd, begeleid door morele verontrusting. Je kunt je niet helemaal aan de indruk onttrekken dat het motto Sex Sells eerder van toepassing is op sommige programmamakers dan op meisjes van dertien die om een colaatje vragen aan een jongen waar ze iets spannends mee willen.

Het was een verademing om gisteravond in de al langer geplande eerste aflevering van de tweede reeks Geloof, seks en (wan)hoop (IKON) een betoog aan te treffen over de aard van de problemen. Ingeborg Beugel verkende eerder genuanceerd de mogelijke schijnheiligheid in de seksuele moraal van Nederlandse moslims. Daarbij kreeg ze vaak te horen dat autochtone Nederlanders geen haar beter zijn als het gaat om het strenger veroordelen van vrouwelijke dan mannelijke lust.

Dus gaat ze nu op zoek naar de stand van zaken in de geslachtelijke relaties van alle jongeren. Gelukkig laat ze ook deskundigen aan het woord. Psycholoog Liesbeth Woertman verklaart de nieuwe lusthuishouding uit een nadruk op autonomie, gekoppeld aan enorme welvaart en de opkomst van de beeldcultuur. Bij die laatste constatering gaat wat mij betreft een waarschuwingslampje knipperen. Het beeld krijgt in Nederland altijd de schuld en de stelling van Woertman dat beelden per definitie stereotiep zijn, lijkt me onhoudbaar.

Beugel pleit voor een „erotisch beschavingsoffensief”, vooral in het onderwijs. Dat zou munitie moeten leveren tegen het modelleren van gedrag naar voorbeelden uit porno en hiphopclips.

Maar Beugel moraliseert niet steeds en laat zonder commentaar de uitspraak horen van een bezoekster van de KamaSutra-beurs dat het gebruik van een vibrator gezond is, omdat je dan niet meer afhankelijk bent van een man. Treurig is het wel, dat soloseks zo populair is geworden; op die conclusie valt weinig af te dingen.

Het is altijd beter om in programma’s over jongeren niet uitsluitend willekeurige individuen aan het woord te laten, zo bewezen de eerste twee afleveringen van Tegenlicht (VPRO) onder het motto Jong. Vorige week kregen groepjes hangjongeren uit Rotterdam-Zuid een camera te leen. Het resultaat van hun zelfportretten leverde weinig scherpe inzichten op. Deel twee, Jong in Georgië, gaf opdracht aan jonge professionele regisseurs om hun land, dat sinds augustus op de rand van een oorlog verkeert, te filmen.

Het leidde tot vier intrigerende korte films: een dagboek over de betekenis voor individuele burgers en een speelfilmpje over een toneelpremière op de dag van de Russische interventie. Het mooist waren twee documentaires van Salomé Jashi – onthoud die naam. De een is een verontrustend portret van een 27-jarige, zelfingenomen minister die vindt dat hij geen gebreken kent en zijn vrouw verbiedt Russische woorden te gebruiken; de ander een al wat oudere impressie van het hergebruik van een neergestorte helikopter door de kinderen in een bergdorp. In Georgië weten ze al heel lang creatief met beeld om te gaan.