Kortjakje als hoer

Met z’n allen, één, twee, drie: „Altijd is Kortjakje ziek. Midden in de week maar zondags niet. Zondags gaat zij naar de kerk. Met een boek vol zilverwerk.” Enzovoorts.

Ik zong het liedje als kind. Ik heb het gezongen met m’n kinderen. Ach ja, die Kortjakje. Slap kind. De hele week schoolziek en dan op zondag bij dominee braaf zitten wezen.

Mis. Kortjakje is een heel ander type dan ik me altijd heb voorgesteld. Wil ik dat wel weten? Helaas, ik weet het nu, ik heb ’t gelezen: Kortjakje was een toiletjuffrouw. Of, met een oud woord: een sekreet-juffrouw. Ze werkte onder de Markusbrug in Amsterdam. Haar echte naam zou Ragel Valderappus zijn geweest, welke achternaam jiddisch is voor ‘gespuis’ of ‘geteisem’. Ze was aan de drank. Misschien was ze zelfs een hoer. Er bestaat een variant van het liedje met de tekst: „Zondags ziet ze Heer Pastoor. Daar spreidt zij haar beentjes voor.”

Het staat in het boekje Midden in de week maar zondags niet dat een plek verdient op de verlanglijst voor Sinterklaas. Wie hongert naar triviale kennis kan hier z’n hart ophalen. Marjanneke, Berend Botje, Moriaantje (‘zwart als roet’), het aapje (‘op een stokje’): hun doopceel wordt gelicht. En kinderlijk vertederend is het zelden. Die schattige Jantje (‘met z’n vingertje en z’n duim’) was twaalf jaar toen hij het bewind van zijn vermoorde vader, graaf Floris V, moest overnemen en zelf stierf hij al op z’n 15de. Klikspaan (‘boterspaan’) was een lepralijder die klepperend door de Middeleeuwse straten trok, zodat het gezonde volk kon wegduiken. „Ik stond laatst voor een poppenkraam” – o nee, dat waren geen zoete poppedijnen, het waren straatarme, dronken boerenknechten (‘Pupen’ in het Duits, ‘poepen’ in oud-Nederlands).

Het mag duidelijk zijn dat dit boekje niet geschikt is voor jonge lezers. En trouwens, ook niet voor alle oudere, maar dat heeft met de leesbaarheid van de tekst te maken. Teksten in de kleuren beige en lichtblauw lezen moeizaam, waarvoor een stoute vormgever de roe verdient. De schrijver daarentegen krijgt lekkers, wat mij betreft.

Gijsbert van Es

Midden in de week maar zondags niet, Jant van der Weg,uitg. d’jonge Hond (2008), €17,95