Dakkapel via omgevingsdienst

Het ambitieuze plan voor één omgevingsvergunning dreigt te verzanden door ruzie tussen VROM en gemeenten. „De minister fietst dwars door de voorbereiding heen.”

Een medewerker van de gemeente Rotterdam vinkt het formulier op een computerscherm af: bouwvergunning, inritvergunning, sloopvergunning, kapvergunning, toetsing bestemmingsplan, milieueffectrapportage, enzovoort. Rotterdam oefent met gefingeerde aanvragen voor de omgevingsvergunning. „We zijn bezig met iets heel moois”, zegt projectleider H. van der Hoeven.

Per 2010 wordt een groot aantal vergunningen en ontheffingen samengevoegd tot één omgevingsvergunning, een ambitieus project van het ministerie van VROM. Burgers en bedrijven kunnen voor die omgevingsvergunning bij één gemeentelijk loket terecht. Provincies zijn ook betrokken, omdat zij over de vergunningen voor grote, complexe bedrijven gaan.

Gemeenten reorganiseren inmiddels om straks die ene omgevingsvergunning te kunnen leveren. Aanvragen kunnen vanachter de pc op „de zolderkamer”, aldus VROM, worden ingediend. Daarvoor is een landelijk internetportaal ontwikkeld. De Eerste Kamer stemde deze maand in met de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), de basis voor de omgevingsvergunning.

Maar geruisloze invoering zit er niet in, nu het kabinet de komst van regionale omgevingsdiensten heeft aangekondigd. Die moeten vanaf 2011 toezien op naleving van alle VROM-regels, en ze zouden ook de verwerking van vergunningaanvragen overnemen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is woedend, ook omdat gemeenten al heel veel hebben geïnvesteerd.

Het principe van de omgevingsvergunning staat niet ter discussie; het maakt de vergunningaanvraag voor burgers en bedrijven immers veel simpeler. Projectontwikkelaar C. van Vliet, oud-wethouder in Alkmaar: „Deze opzet garandeert dat een vergunningaanvraag in elke gemeente identiek wordt afgehandeld.”

Van Vliet was betrokken bij proeven met het landelijke digitale loket. Hij stelt op basis daarvan vast dat VROM onvoldoende luistert naar gebruikers. „Met Economische Zaken ontwikkelden we software die aangeeft of elementen in een vergunningaanvraag ontbreken. Onvolledige aanvragen zijn immers niet-ontvankelijk. Maar VROM deed er niets mee.”

Verdere vooruitgang stuit nu op politiek-bestuurlijk powerplay tussen gemeenten en minister Cramer (VROM, PvdA) over de regionale omgevingsdiensten. Vicevoorzitter C. Lamers van de VNG: „De minister fietst dwars door onze voorbereidingen op de omgevingsvergunning heen.” Sommige gemeenten overwegen te stoppen met de voorbereidingen, omdat ze niet meer zeker zijn dat hun investeringen nog de moeite lonen. Volgens adviesbureau Deloitte, dat veel gemeenten bijstaat voor de Wabo, vreest ruim driekwart van de betrokkenen negatieve gevolgen voor de doorvoering van de omgevingsvergunning.

Zo ziet Rotterdams projectleider Van der Hoeven een duidelijk probleem. „Als de omgevingsdienst er komt, moet ik zeshonderd tot duizend mensen verplaatsen”, zegt ze. Lamers van de VNG wijst er op dat 98 procent van vergunningaanvragen heel simpel is. „Maar het kabinet wil kennelijk dat ook dakkapellen via de omgevingsdienst gaan. Dat is onwerkbaar.”

Volgens betrokkenen zijn Cramers eigen ambtenaren ongelukkig met het kabinetsplan. Het zou vooral zijn ingeven door Justitie, dat de toezichtstaak van de regionale omgevingsdiensten wil laten samenvallen met de 25 politie- en veiligheidsregio’s. De omgevingsdiensten zouden de professionaliteit van het toezicht en de kwaliteit van de vergunningverlening verhogen. Dan kunnen de meeste overtredingen van het omgevingsrecht bestuurlijk worden afgedaan. Politie en justitie houden de handen vrij voor de zware gevallen.

VNG en provincies vinden eveneens dat vergunningverlening en handhaving beter kunnen. Maar dat kan ook door aan te sluiten bij bijvoorbeeld regionale milieudiensten. Zo helpt Rotterdam omliggende gemeenten met milieuvraagstukken en haalt de relatief kleine gemeente Moerdijk de vereiste expertise voor zijn grote industrieterrein bij de regionale milieudienst in West-Brabant. Om zijn vernieuwende aanpak wees VROM Moerdijk juist als proefgemeente voor de omgevingsvergunning aan.

E. Tijssen, de verantwoordelijke in Moerdijk: „Wij werkten al volgens de principes van de Wabo toen dat woord nog niet bestond.”

Lamers wijst erop dat het kabinet er groot voorstander van is taken „zo dicht mogelijk bij burgers en bedrijven” uit te oefenen, ter verbetering van de dienstverlening. Die taken moeten dus bij de gemeenten liggen, wil hij maar zeggen. „Wij wilden met Cramer over kwaliteitscriteria praten. Dan moet je niet eerst een bestuurlijke blauwdruk opleggen.”

Volgens Lamers heeft praten geen zin. „VROM zit op een andere golflengte.” Hij hoopt dat de Tweede Kamer, die deze week de begroting van dat ministerie behandelt, de omgevingsdiensten afwijst – net als eerder de Eerste Kamer.

Wat de minister dan doet? Haar woordvoerder: „Dan geldt hetzelfde als voor de motie uit de Eerste Kamer: het kabinet houdt er rekening mee.”