Sterke drang naar verschuilen

Na zijn debuut in 1957 bleef het 35 jaar stil. A.J. van Dijk was die tijd actief als film- en opinieredacteur bij o.a. NRC Handelsblad. Na 1992 publiceerde hij in rap tempo romans en verhalen.

In zijn woonplaats Amsterdam is afgelopen donderdag oud-NRC Handelsblad-redacteur en schrijver A.J. (Nol) van Dijk op 78-jarige leeftijd overleden. Als filmjournalist deed hij verslag van alle moderne Franse en Oost-Europese stromingen, in zijn latere werk als opinieredacteur zette hij zich onder meer in om de door hemzelf aangehangen stroming van de sociocratie te bevorderen, een bestuursvorm die uitgaat van de gelijkwaardigheid van individuen.

Van Dijk schreef romans en korte verhalen. In 1957 debuteerde hij met Gaan om te gaan. De sobere, effectloze stijl werd door de kritiek opgemerkt en vergeleken met die van Reve. Pas 35 jaar later volgde nieuw literair werk. Vanaf 1992 verschenen de romans Zonder tegenbericht, Zonsopgangen, Zolders en Open deuren. Achter de thematiek van de bedrukkende sfeer van het alledaagse (kantoor)leven, zat in die boeken ook Van Dijks drang verborgen om zich te verschuilen, wat herleid kon worden tot zijn onderduikperiode.

In 2006 volgde de verhalenbundel Ander verhaal en andere verhalen. daarin vond hij zijn beste vorm. Zijn gevoel voor het absurde, zijn humor en melancholie kwamen bijeen in een klein literair juweel, dat door de literaire kritiek evenwel over het hoofd werd gezien.

Van Dijk werd in 1930 geboren in Den Haag. Zijn joodse ouders noemden hem Arnold John. Eerst hadden ze hem de namen van zijn grootvaders Aäron en Joachim willen geven, maar door het alsmaar toenemende antisemitisme in Duitsland veranderden ze van gedachten en kozen ze voor een niet-Mozaïsche variatie.

Tien jaar later bleek hun voorgevoel juist. Van Dijks ouders werden gedeporteerd en in een concentratiekamp vermoord. Voordat zij werden weggevoerd lukte het hen evenwel hun zoon bij een gereformeerd gezin in Ermelo onder te brengen, waar hij de gereformeerde ritus leerde eerbiedigen. Van zijn jeugd tot de dag van zijn vertrek naar zijn onderduikadres kon hij zich na afloop van de oorlog niets herinneren. Een aantal jaren geleden keerde de herinnering terug waarin hij aan de hand van zijn onderduikvader de straat van zijn Haagse jeugd uitliep terwijl zijn ouders hem uitzwaaiden.

Tijdens en na de oorlog bezocht hij het Christelijk Lyceum in Harderwijk. Daarna zocht hij zijn heil in de journalistiek. Eerst bij de deftige Haagse krant Het Vaderland en later bij het Amsterdamse Algemeen Handelsblad en vanaf 1970 NRC Handelsblad. Bij die laatste twee kranten was hij respectievelijk film- en opinieredacteur.