Schlüter overtuigt als gegriefde boze Medea

Theater Medea van Euripides door het Nationale Toneel. Regie: Johan Doesburg. Gezien: 14/11 Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 24/1. Inl.: www.nationaletoneel.nl

****

Haar entree is even bedwelmend als dreigend en verpletterend: de oosterse prinses Medea komt in exotisch rood gewaad op, doorweven met zilverdraad dat aan haar verschijning een glinstering geeft. Het decor is een spiegelwand, waarin haar vaderland Kolchis wordt geprojecteerd. Ariane Schluter vertolkt onvergetelijk de prinses, die elke keer dat het stuk wordt opgevoerd haar gruwelijke daad zal voltrekken: ze doodt uit wraak en jaloezie haar twee kinderen. De tragedie van Euripides is 2439 jaar oud. De kracht ervan is ongebroken.

Deze Medea is een vreemdelinge in Griekenland, eenzaam, verlangend naar haar eigen land, verlaten en verraden door haar man Jason. Hij, de overspelige echtbreker, ruilt haar in tegen een jongere bruid. List op list bedenkt Medea om bruid en bruidegom te straffen; eerst schenken haar beide kinderen hun nieuwe moeder een bruidsjurk en kroon die haar met giftige vlammen doden. Daarna besluit Medea tot de ultieme daad. Haar man Jason zal voorgoed kinderloos zijn, en daarmee is hij beroofd van elke opvolging.

In de regie van Johan Doesburg gaat Medea over een vrouw voor wie het huwelijksverraad tot ondraaglijk verdriet wordt, het maakt de moordscène aan het slot voorstelbaar. Schluter weet verbluffend compassie met Medea op te roepen, al huivert de toeschouwer aan het slot als huilend kindergeschreeuw in de schouwburg resoneert. Medea is wel voorgesteld als een brute moordenares. Dat is Schluters Medea geenszins. Het ene moment berekent ze rationeel haar kansen. Dan laat ze haar grillige emoties vrij, alsof ze behekst is door die ene dwanggedachte: Jason ten diepste treffen.

De spiegelwand, ontworpen door Tom Schenk en belicht door Reinier Tweebeeke, maakt dat we elke handeling tweemaal zien. Dat geeft een bizarre vervreemding, die past bij de regie. Jason, gespeeld door Peter Blok, ziet er in zijn witte uniform met achterovergekamd haar indrukwekkend; hij is op fatale wijze ongrijpbaar voor Medea. En als ze doet alsof hem begrijpt en hem met zoete woorden benadert, is het alleen maar om haar laatste troef met nog dodelijker precisie te kunnen uitvoeren.

Door de rol van Jason door Peter Blok zo gewetenloos en xenofoob te laten vertolken, beklemtoont Doesburg dat een tekort aan begrip voor het vreemde leidt tot geweld. Het koor, gespeeld door drie actrices, treedt op als het geweten van de toeschouwers. Niet zozeer Medea zelf, als de zaal moet de catharsis doorstaan en erkennen dat we Medea ondanks alles begrijpen. Mirjam Stolwijk als de min heeft weinig tekst, maar met haar stille spel en een enkele veelbetekenende oogopslag voorziet ze het drama van angst, schrik, verwarring. Aan het slot troont Medea hoog tegen de hemel, als de zon. Ze is verlost van alle pijn. Vergeefs springt Jason de hoogte in. Medea is weg uit het land dat haar altijd heeft gehaat en miskend. Ze vindt opnieuw geluk, zonder kinderen. Ze is thuis.

Drie actrices over het spelen van Medea op nrc.nl/kunst