Noord-Hollands landschap verrommelt en verpaupert

Manifestatie NH Verdwijnt. Noord-Holland Biennale, t/m 23 nov. Inl. www.nhverdwijnt.nl

***

Als je met een waterig najaarszonnetje in de rug door de 17de-eeuwse droogmakerij de Beemster toert, naar de Grote Kerk van het plaatsje Schermerhorn zou je niet direct zeggen dat Noord-Holland vertrut, verpaupert, verzuipt, verruigt en verpretparkt, zoals de samenstellers van de Noord-Holland Biënnale beweren. „Noord Holland verandert, onherroepelijk”, zei provinciaal bouwmeester Miranda Reitsma bij de opening. „Veranderingen tegenhouden is geen optie. Het beeld van het landschap kun je niet bevriezen. Dus de vraag is: hoe ga je ermee om?”

Het Noord-Hollandse landschap is van oudsher het resultaat van het samengaan van schoonheid en functionaliteit. Sommige delen van de provincie staan onder grote economische druk, zoals in de omgeving van Amsterdam, terwijl andere juist krimpen, bijvoorbeeld in de landelijke gebieden in de kop van Noord-Holland.

Om de inwoners tot nadenken aan te zetten is gekozen voor het thema ‘NH Verdwijnt’. Op vijf locaties wordt er beeldende kunst, fotografie en video getoond die iets vertelt over de Sturm und Drang in het Noord-Hollandse landschap. De confrontatie tussen het landelijke en het stedelijke is goed te zien in het prachtige hoge schip van de Grote Kerk in Schermerhorn, waar werk van onder mee Siebe Swart te zien is. Zijn luchtfoto van Broek bij Langedijk toont hoe de nieuwbouw oprukt richting het oude oer-Hollandse landschap van groene sponzen in blauw water. Een andere geslaagde reflectie op de ontmoeting tussen natuur en cultuur is het filmpje Koet van Semâ Bekirovic, in de Vishal in Haarlem. Zij ‘assisteerde’ een meerkoetenpaar bij de bouw van hun nest door ze prullaria en foto’s uit tijdschriften aan te bieden. Daar zitten ze dan trots, op hun nest van tandenborstels, rietjes en naaktfoto’s.

Veel werk in deze biënnale is bekend: de foto’s van zelfgebouwde Hollandse landschappen van Edwin Zwakman, het project Pig City – al uit 2001 – van MVRDV, de film van Xavier Ribas van kolossale nieuwe kassencomplexen. Twee projecten zijn nieuw. In Bergen is het associatieve resultaat te zien van de zwerftocht die fotograaf Leon Hendrickx en filmregisseur Tomas Kaan maakten langs volkstuinen, verzorgingstehuis, haringkarren en archieven. In Museum Waterland in Purmerend – thema ‘NH Verruigt’ – beeldt Hans van der Meer met humor en subtiliteit in elf foto’s de nieuwe tegenstellingen in de natuur af. De hooiberg is een garage geworden, in de weide leven hobbypaarden. Die begroeide slootoevers zijn gunstig voor de ene vogel maar houdt de andere weg. Wie beslist?

Verpaupering, vertrutting – debenadering is volgens Reitsma „een prikkelende manier om de discussie op de agenda te zetten”. Zij feliciteerde de samenstellers met het feit dat „het publieke debat over verrommeling nu ook op het niveau van de provincie wordt gevoerd”. Volgens samenstellers Vroege en Sassen is de desinteresse van de gemiddelde bewoner de échte bedreiging. Maar wat zij vooral toont is dat het landschap een optselsom is van economische en demografische factoren waar de individuele bewoner bitter weinig invloed op heeft.