Crisis oplossen lukt niet in 24 uur

Regeringsleiders die bij elkaar 90 procent van de wereldeconomie vertegenwoordigen, probeerden dit weekend in Washington de financiële crisis te bezweren.

Van tevoren was al aangekondigd dat het een historische top zou worden. Terwijl de financiële crisis aanhoudt en de economie wegzakt, probeerden regeringsleiders afgelopen weekend in Washington de neerwaartse spiraal te doorbreken. Hoe gaat dat in de praktijk?

1.600 journalisten zitten opeengepakt in een kelderzaal naar tv-schermen te kijken. De Amerikaanse organisatie heeft een handjevol journalisten geselecteerd die in een zogeheten pool mogen. Zij doen voor de anderen verslag van wat ze zien. Zoals de journalist die namens persbureau AP deel uitmaakt van de pool. Hij beschrijft de volgorde van aankomst van de leiders in het Witte Huis: de leiders die in eigen land het kortst aan de macht zijn, komen het eerst aan en mogen dus het langst in de residentie verblijven.

Vrijdag, 19.20 uur

State Dining Room, Witte Huis. Bush opent met een toespraak. Hij begint te vertellen dat premier Balkenende hem heeft gebeld, hij zegt dat hij voor hem bidt. Over de kredietcrisis zegt hij dat „dit probleem niet van de ene op de andere dag is ontstaan, en zo snel ook niet opgelost zal worden”. Volgens Bush rekenen „miljarden hardwerkende mensen op ons om ons financiële stelsel voor de lange termijn te versterken”.

Vrijdag, 21.50 uur

Drie stratenblokken verderop. St. Regis-hotel, persconferentie voor Nederlandse journalisten. De straat is afgezet, niemand mag het hotel nog in of uit. Eerst stuift de zogeheten motorcade, een colonne motoren en limousines van de Chinese president Hu Jintao langs. Daarna moet de Russische Dmitri Medvedev het hotel nog in. Ten slotte komt staatssecretaris Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) aan. Hij vervangt Balkenende, die direct na aankomst in Washington terugkeerde naar Nederland omdat zijn vader overleden was.

In een kelderzaaltje vertelt De Jager over het werkdiner. Hij is positief. Over het „goede tempo”, de „goede harmonie” onderling. Van „onenigheid tussen landen” had hij niets gemerkt, ook al „wilde het ene land zus, het andere land legde het accent weer zo”.

Neem protectionisme. Voor Europese landen was dat geen relevante kwestie, die economieën hebben al een open karakter. Maar opkomende economieën maakten hier wel een punt van. Vreemd, volgens De Jager, „want juist zij hebben toch enorme handelsoverschotten”. Wat vooral opviel was „het gevoel van urgentie. Daar aan tafel leefde dat meer dan soms bij ons in Nederland”.

Officieel heet de bijeenkomst The Summit on Financial Markets and the World Economy. Maar in het Witte Huis ging het zo goed als helemaal over het eerste deel van die titel, het voorkomen van nieuwe financiële crisis. „En niet zozeer over de komende recessie.”

Hoe dat eigenlijk werkt, het woord krijgen in het Witte Huis? Je steekt je vinger op. „En dan kijk je naar Bush. Maar gelukkig waren we maar met een kleine club hoor. Alleen de deelnemers en een paar fluisterende tolken, zoals voor mensen zoals Dimitri Medvedev, de Russische president. Die zat rechts van mij.” Links dan Zapatero uit Spanje, Merkel uit Duitsland, de Italiaan Berlusconi. „Echt een Europees hoekje. Zou dat expres zo gedaan zijn?”

Bush stemde een maand geleden in met de top, na stevig aandringen van de Franse president Sarkozy (Frankrijk is nu voorzitter van de EU) en José Manuel Barroso, de voorzitter van de Europese Commissie.

Sinds dat moment gaat er een concept de wereld rond, een opzet van de slotverklaring. Dat doen de zogenaamde sherpa’s, de ambtenaren die namens de verschillende landen de conferentie hebben voorbereid. De top is bedoeld om de laatste verschillen glad te strijken.

Wat Nederland wil? Eén. Hervorming van financiële instituten zoals het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Twee. Een beter dekkend, en effectiever, financieel toezicht op financiële producten – de kern van de huidige crisis wordt gevormd door complexe financiële constructies op basis van de Amerikaanse huizenmarkt – en ondoorzichtige beleggingsfondsen. Drie. „Perverse prikkels tegengaan.” Zoals bankiersbeloningen.

Vooral was verwacht dat fiscale stimuleringsplannen een belangrijk onderwerp zouden zijn. Overal ter wereld, van Amerika tot Australië, en van Zuid-Korea tot Spanje, proberen overheden door burgers en bedrijven op korte termijn te helpen de economie aan te jagen en een recessie in de kiem te smoren. Maar De Jager ziet daar weinig in. „Voor Nederland zit zo’n stimuleringsplan er niet in.” Boven alles geldt dat hij niet te veel wil ingrijpen: „Als econoom zeg ik: te veel doen is net zo erg als te weinig.”

Zaterdag, 8.00 uur

Ministerie van Buitenlandse Zaken. Journalisten zitten in de tot redactieruimte omgebouwde kantine naar tv-schermen te kijken. De ‘pool’-cameraman laat zien wat op dat moment gebeurt in het National Building Museum, op drie minuten rijden. Bush gaat voor een wereldkaart staan, kijkt recht de camera in. „Het is duidelijk dat de crisis nog niet voorbij is”, zegt hij. „En er is nog steeds veel werk te doen.”

Bush verschijnt dan een uur lang telkens weer voor de kaart als er een volgende regeringsleider komt aanlopen. Ze staan even stil voor de kaart, lopen dan weer weg. Om kwart voor negen komt de staatssecretaris aan. Hij gaat naast Bush staan, doet zijn jasje dicht. Even stilstaan, en dan is het weer voorbij. Daarna komt de Rus Medvedev aan. Als Bush en hij de camera inkijken, omarmen ze elkaar.

Zaterdag, 12.00 uur

Voor het hoofdkantoor van het IMF. Jenny Piva houdt een spandoek vast. „Who are you saving capitralism for?” staat er. Antwoord: „The rich & the powerful”. Piva, 17 en in haar laatste jaar van de middelbare school, is een van de naar schatting honderd demonstranten die de G20-top dit keer trekt. Niet zo lang geleden waren dat er nog tienduizenden. Nu trekken mensen als Jenny Piva beschaafd zingend door de stad. Vijf koperblazers spelen een dodenmars, „maar wel een vrolijke”, benadrukt Piva. Vandaag vieren ze namelijk het overlijden van het kapitalisme. Maar het feit dát politici samenkomen om te overleggen, daar heeft niemand hier problemen mee. Steltenlopers dragen grote borden met zich mee. „Free Market”, staat er, de vrije markt. „Profit”, winst. En de, in hun ogen, verbindende schakel: „Greed”. Hebzucht.

Zaterdag, 14.30 uur

Een balzaal in het Willard Hotel. Nicolas Sarkozy’s eerste zin: Het was „een historische top”. Drie kwartier lang geeft de Franse president Sarkozy een uiteenlopende reeks verklaringen voor dat historische karakter. „Dat we híér in Amérika met de Amerikáánse overheid tot overeenstemming zijn gekomen, daar waar in het verleden álle regeringen weigerden van positie te veranderen”, bijvoorbeeld. Of „dat al deze landen, voor het éérst, uiten dat ze duidelijk en beslist zijn en dezelfde doelstellingen delen”, ook al zoiets ongekends. Of neem een van de ingrepen. Banken die hun bestuurders exorbitant blijven beloningen worden bestraft. „Heb je ooit, óóit, zoiets gezien?”

Sarkozy: „Natuurlijk, ik zal niet zeggen dat deze top alle problemen heeft opgelost, en ons heeft ontdaan van de financiële crisis”, maar: „2008 zal de geschiedenis ingaan als het jaar dat we doorkregen dat we in de 21ste eeuw zijn terechtgekomen”. Ook al was het „een korte nacht”, niet alles „kon in 24 uur worden afgerond”. Zoals de hervorming van het Internationaal Monetair Fonds.

Vooraf was nog maar de vraag hoe betrouwbaar Bush’ toezeggingen op de lange termijn zouden zijn: zou Obama ze wel overnemen? Wilden de landen zich wel vastleggen aan afspraken die eind januari weer aangepast moeten worden? Sarkozy: „Bush heeft ons verzekerd dat Amerika zich hieraan verbindt.” Zelf heeft hij ook contact met Obama (die is er niet, maar heeft wel twee afgezanten gestuurd), „maar Bush heeft hier hand in hand met Obama aan gewerkt”.

Praat mee op het blog over de top op nrc.nl/g20