Verdwijnende keuterijen

Keuterijen heten ze, de kleine boerderijen die overal in Drenthe staan. Meestal zijn ze in de negentiende of de vroege twintigste eeuw gebouwd door keuterboeren, boeren die niet gentoeg land hadden om van te leven en daarom ook nog als dagloner moesten werken. Hun behuizingen zijn overeenkomstig hun schamele bestaan: klein en gemaakt van materialen die in de directe omgeving voorhanden waren, zoals hout, baksteen en riet.

Keuterboeren bestaan niet meer en hun keuterijen verdwijnen in hoog tempo. Meestal staan ze op landelijke plekken en worden ze gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw.

De Bond Heemschut en de Stichting Het Drentse Landschap hebben daarom het boek ‘Keuterijen in Drenthe. Monumenten van bescheidenheid’ gemaakt. Het boek, met artikelen, interviews met bewoners en veel foto’s van Sake Elzinga, is een oproep om de tientallen nog bestaande keuterijen te behouden. Het zijn weliswaar geen grootse monumenten, maar ze stofferen nog steeds het Drentse landschap.

De foto’s van Sake Elzinga laten zien dat keuterijen in oorspronkelijke staat niet meer bestaan. De keuterboerderijen bestonden altijd uit twee delen: een voorstuk met grote ramen dat diende als woning en een achterste deel met kleine boogramen voor de dieren. De woning bestond meestal uit twee kamers met bedsteden. Een keuken hadden de keuterijen niet, koken deden de boeren in een van de twee kamers.

De huidige bewoners van voormalige keuterijen, of ze nu uit de grote stad komen of nazaten zijn van keuterboeren, hebben de boerderijtjes grondig verbouwd tot woonhuis. Het achterste deel van het huis, dat ooit diende als stal voor het handjevol koeien en varkens, is bij de meeste bewoners verbouwd tot slaapkamer. Vaak zijn er in de loop der jaren ook stukken aangebouwd, om de woning te vergroten.

Opmerkelijk vaak is er aan het exterieur van de keuterijen niet zo veel veranderd. Meestal hebben ze nog steeds een dak van riet en pannen, en hebben de nieuwe eigenaren de stalramen intact gelaten. Zo bepalen de keuterijen, voor zo lang het duurt, nog steeds het beeld van Drenthe, als herinnering aan de tijd dat dit de provincie van de keuterboeren was.

Keuterijen in Drenthe. Monumenten van bescheidenheid. In Boekvorm Uitgevers, 112 pagina’s. Prijs €18.