Kraaienmars

Een uitvaart in een creatief beschilderde kist, vervoerd in de bestelbus van je zwager en ten grave gedragen door naasten, die daarna uithuilen in je stamcafé. Zo doen we dat niet in Nederland. Nee, een Hollandse kraaienmars start in het kantoortje van een assurantietussenpersoon, die achter zijn pc hoopt dat je kiest voor de duurste kist met lijkwade (1.750 euro), opbaring in een rouwcentrum met luxe catering (850 euro), een kistbedekkend bloemstuk (350 euro), een druk bezochte koffietafel (3.500 euro), een half uurtje extra in de koffiekamer (180 euro) en vervoer per uitvaartbus (950 euro). De gewiekste uitvaartconsulent weet de kosten van je laatste feestje op te schroeven tot tien mille. Daarvoor betaal je, volgens hun uitvaartcalculator, bijvoorbeeld 487,54 per jaar, decennialang. Of eenmalig een dikke vijf mille.

Denk niet dat daarmee alles geregeld is. Een uitvaartpolis is net een teakhoutbelegging. Je fourneert kapitaal, waar je aanbieder tientallen jaren mee mag spelen. Blijken de beloofde diensten in 2040 of 2050 tegen te vallen, dan is je tussenpersoon al lang met pensioen, zijn eikenfineer kisten verboden, is koffie met cake uit de tijd, je verzekeraar overgenomen of failliet, en is steevast alles véél duurder geworden.

De uitvaartpolismarkt is vrijwel geheel in handen van Dela, Monuta, Aegon, Yarden en Ardanta. Deze branche doet, ondanks hun 10 miljoen trouwe klanten, blijkbaar weinig om de prijzen laag te houden. Een basisbloemstuk kost 140 en vijftig zelf ontworpen rouwkaarten 330 euro. Een simpele kist doet zelfs 890, terwijl woonwarenhuis Ikea slechts 35 euro vraagt voor een Billy-boekenkast van vergelijkbaar materiaal.

Een droevig bijverschijnsel van de polisindustrie is dat ontslapen Nederland fabrieksmatig wordt weggewerkt met twee korte toespraakjes in een kale aula bij een imitatiehouten kist met catalogusbloemstuk plus linttekst nummer 47. Om na de koffie met cake (4,65) haastig plaats te maken voor het volgende rouwgezelschap.

En toch verwachten tussenpersonen dat de uitvaartpolis de moneymaker van 2009 wordt. De handel in hypotheken en woekerpolissen ligt namelijk op zijn gat. Extra omzetverlies dreigt doordat intermediairs vanaf januari eerlijk moeten gaan opbiechten hoeveel ze opstrijken van complexe financiële producten. Door een kronkel in de wet worden uitvaartpolissen als niet-complex geclassificeerd. Daarom hoeft een uitvaartpolisverkoper geen vakdiploma’s te hebben, terwijl hij legaal mag verzwijgen dat hij van 10 mille verzekerd uitvaartkapitaal tot 900 opstrijkt.

De polisverkoop krijgt nog een extra zet doordat een uitvaartkoopsom dit jaar voor het laatst fiscaal aftrekbaar is als buitengewone last. Daarnaast wordt de uitvaartpolis momenteel massaal aan de deur verkocht in achterstandswijken, al dus Pieter Lijessen van intermediair NHP. Allochtonen wordt daar wijsgemaakt dat ze slechts met polis eeuwige rust vinden in hun thuisland.

De uitvaartbranche draait op angst, schuldgevoel en onwetendheid. We laten ons aanpraten dat een laatste reis deskundige begeleiding vergt, maar wettelijk mag alles, zolang je het begraven of cremeren overlaat aan de professionals. Je mag zelf een kist of baarplank timmeren, zelf (met de overlijdenspapieren van de schouwarts) aangifte doen bij de gemeente, zelf een verlof tot begraven of cremeren afgeven bij een crematorium of begraafplaats, een overledene zelf verzorgen en thuis opbaren, zelf uitvaartkaarten mailen, een bloemstuk schikken uit eigen tuin, je dierbare vervoeren met de SUV van de buren en je bezoek in het café onthalen.

Durf te leven. Beschrijf je inventieve uitvaartwensen in een ondertekende verklaring. Dan rust je, na een oergezellige laatste kermisdag, voor maximaal 1.000 euro in een asbus in eigen tuin of een unieke doe-het-zelfkist onder de groene zoden.

Lees meer van Erica Verdegaal op haar weblog nrc.nl/erica