'Alsof je buiten zit'

De rubriek ‘Het Binnenhuis’ gaat over interieurs. Vandaag over dat van stedenbouwkundige Ton Schaap, die in Amsterdam woont in een wijk die hij zelf heeft helpen opzetten.

Als het om woningbouw gaat, moeten de wetgevers in Den Haag veel minder provinciaals denken. Die boodschap wil stedenbouwkundige Ton Schaap graag even luid en duidelijk voor het voetlicht brengen.

De bouwvoorschriften in Nederland, zegt Schaap, zijn afgestemd op vinexwijken met gemiddeld 35 huizen per hectare. Dat maakt het lastig om stadswijken te ontwikkelen met drie keer zoveel huizen per hectare, zegt Schaap. „Politici denken dat er in Nederland ruimte in overvloed is. Dat stedenbouw het volbouwen van weilanden is. Dat is een provinciaals perspectief. In grote steden wonen mensen veel dichter op elkaar en heb je vaak rekening te houden met vervuilde grond en verdeeld eigendom.”

Schaap (56) werkt al decennia bij de Dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam. Met zeven collega’s werd hij in 1987 in één kantoorruimte geplaatst met de opdracht woningbouwplannen te ontwikkelen voor het Oostelijk Havengebied, de voormalige zeehaven van de hoofdstad.

In een ‘Nota van uitgangspunten’ legde de werkgroep de ideeën voor de nieuwe woonwijk op hoofdlijnen vast. Het water moest open blijven. De pieren zouden worden bebouwd met klassieke stedenbouw: straten, kades, pleinen en bruggen. En karakteristieke oude elementen, zoals pakhuizen en het Lloyd hotel moesten gehandhaafd blijven.

Twintig jaar zijn Schaap en zijn collega’s bezig geweest met het realiseren van een stadsuitbreiding die „voelt als het oude Amsterdam”: een gezellige, compacte stad. Omdat wet- en regelgeving daar niet op is ingesteld, kostte de realisatie zoveel tijd. Dichte bebouwing vergt bijvoorbeeld lange gevechten over de aanleg van nutsvoorzieningen, omdat de standaardregels niet toepasbaar zijn.

Schaap: „Dan zat ik weer aan tafel met het hoofd van de riolering, die rond zijn buizen net zoveel vrijheid wilde als in een nieuwbouwwijk in de polder. Dat waren vrolijke gesprekken: ‘De mensen moeten ook schijten, meneer Schaap’, hield die man me dan voor.”

Schaap woont sinds acht jaar in het mede door hem ontwikkelde gebied. „Geen betere check op mijn eigen ideeën dan er in gaan wonen.” Samen met zijn partner, pianist en dirigent Herman Rouw, bewoont hij een herenhuis op de kop van Sporenburg, grenzend aan het IJ. „Het is hier dorpser dan ik had verwacht”, zegt Schaap. Bijna alle langskomende fietsers kent hij.

De woonkamer van Schaap en Rouw ligt op de tweede etage. Een tien meter brede glaswand biedt een formidabel uitzicht op het water. Ondanks 137.000 binnenvaartschepen per jaar een zeer „rustgevend uitzicht”, aldus Rouw.

De bewoners omschrijven hun interieur als „een rommelige versie van Dom van der Laan”, de Benedictijner monnik en architect die bekend stond om zijn sobere meubilair en interieurs. Rouw: „Weinig dingen in ons huis leiden af van het mooiste: het uitzicht. Het is in onze woonkamer net alsof je buiten zit.”

Op een tafel ligt een verrekijker. Soms tellen Rouw en Schaap wel veertien verschillende vogels in hun blikveld: van futen tot wipstaartjes. Een ander voordeel van de natuur voor de deur: van mei tot oktober zwemt Schaap dagelijks in het IJ. „Volgens de stadsecoloog kan het”, zegt hij monter. De buurman is overigens nog sportiever: die neemt het hele jaar door een dagelijks bad tussen de eenden.

Inmiddels werkt Schaap al weer een paar jaar aan de ontwikkeling van IJburg. Hoewel verder van de binnenstad van Amsterdam moet de nieuwe woonwijk stedelijker worden dan de andere eilanden in het Oostelijk Havengebied. Met winkels in de plinten van appartementsgebouwen krijg je meer beweging op straat, weet Schaap.

Hoe mooi hij nu ook woont, de stedenbouwkundige zou wel naar IJburg willen verhuizen. „Kijken of onze plannen echt voor meer leven in de brouwerij zorgen.”

Zijn musicerende partner Herman zucht als hij hoort van de verhuisplannen. „En dan zeker weer jaren zand in mijn concertvleugel.”

Meer foto’s van het huis van Ton Schaap en Herman Rouw op www.nrc.nl/binnenhuis. Wilt u ook met uw interieur in deze rubriek? Stuur een foto met korte toelichting naar binnenhuis@nrc.nl