Pierre Bayard

Moet je Juliana en Bernhard van Cees Fasseur nog lezen, nu de krantenpagina’s er vol van staan en er afleveringen van NOVA, Netwerk en Pauw & Witteman aan zijn gewijd? Ja: de kans is immers groot dat het boek ter sprake komt in een gezelschap waar je deel van uitmaakt. En dan wil je waarschijnlijk iets meer te zeggen hebben dan herhalen wat je op televisie hebt gezien.

Nee hoor, zegt de Franse literatuurwetenschapper en literatuurcriticus Pierre Bayard in Hoe te praten over boeken die je niet hebt gelezen (De Geus, € 18,90). Bayard neemt natuurlijk niet het boek van Fasseur als voorbeeld. Hij schrijft over het misverstand dat mensen denken meesterwerken gelezen te moeten hebben, willen ze er over meepraten. Volgens Bayard – die in zijn boek allemaal citaten uit belangrijke boeken aanhaalt, waarvan we dus niet hoeven aan te nemen dat hij ze helemaal gelezen heeft – is het verschil met iets beweren over een boek dat je niet gelezen hebt, of dat je wel hebt gelezen maar bent vergeten, helemaal niet groot. Mocht je bijvoorbeeld denken dat het iets gênants heeft om vol aplomb te verkondigen dat Virginia Woolf psychologisch overtuigender is dan Gertrude Stein, dan is het volgens Bayard verstandig die schaamte achter je te laten.

In Hoe te praten over boeken die je niet hebt gelezen staan de verschillende manieren om een boek niet gelezen te hebben keurig op een rijtje: boeken waar je nooit van gehoord hebt, boeken waar je wel van gehoord hebt, wel eens in gebladerd hebt en zelfs het boek dat je wel gelezen hebt, maar bent vergeten. Bayard behandelt per manier mogelijke gesprekssituaties waarin boeken aan de orde kunnen komen. Hou het vaag (en vooral positief) in aanwezigheid van de schrijver, en zet de tijd stil wanneer je met je geliefde over boeken spreekt.

Het klinkt als een flauwe grap, een anti-elitair pamflet, maar dat is Hoe te praten over boeken die je niet hebt gelezen niet. Bayard accepteert blijmoedig maar volkomen serieus wat iedere lezer eigenlijk wel weet maar liever niet toegeeft: het is niet mogelijk om alle literaire meesterwerken te lezen of om de eigentijdse literatuur bij te houden, laat staan beide. Dat geeft niets: als je weet wat de culturele en historische relevantie is van Proust, Joyce, Musil, Cervantes, enzovoorts, is er geen enkele reden om niet een goed gesprek over deze werken te beginnen. Je doet jezelf te kort wanneer je pas iets met een boek durft te doen nadat je het helemaal hebt uitgelezen, aldus Bayard.

En daarmee heb je antwoord op de vraag of je Juliana en Bernhard nu zelf moet gaan lezen. Maar hoe zit het met Hoe te praten over boeken die je niet gelezen hebt – moet je dat nog lezen? Je kunt je er nu gewoon over meepraten zonder het gelezen te hebben. Maar wie het wel leest, doet zichzelf een plezier.

Toef Jaeger