Photoshoppen om alles weer als nieuw te maken

Joke van Leeuwen: Alles nieuw. Querido, 156 blz. € 18,95

‘Schokkende beelden onthoud je het beste’. Dat laat Joke van Leeuwen een van de hoofdpersonen denken in Alles nieuw, haar tweede roman (met illustraties) voor volwassenen. Lara, pas afgestudeerd beeldend kunstenares, wil beroemd worden. Zij ‘doet iets’ met beelden, die ze toevallig tegenkomt: een foto van een soldaat met een verminkt gezicht uit WO I, zwart-wit tekeningen van een suïcidale jongeman, een babyfoto of het portret van een 30-jarige vrouw. Met behulp van scanner, computer en tekenprogramma maakt ze ‘alles nieuw’: de soldaat wordt weer toonbaar gemaakt, de afgrondelijke tekeningen krijgen een hoopvollere aanblik, terwijl de baby en de vrouw juist oude, gerimpelde gezichten krijgen. Lara voelt zich, als kunstenares, de baas over het hier en nu.

Net als in Vrije vormen (2002), haar vorige roman, draait het ook hier om een huisbazin en een huurster, die zich niet echt in elkaar kunnen verplaatsen. Lara weet niet goed wat ze aanmoet met de oude vrouw met haar losse vel, die niets snapt van haar kunstwerken. Ada kijkt op haar beurt wat schouderophalend naar ‘dat jonge ding’ en haar onnozele bezigheden. Ondanks het leeftijdsverschil lijken de dames toch wel op elkaar. Allebei zijn het nadenkende types die graag hun gedachten laten gaan over dagelijkse dingen. Over onvindbare wc-spoelknoppen, kleine vrouwen die grote kinderen voortbrengen, over ontvangstruimtes waarin niemand wordt ontvangen. Ook hebben beiden een onnadrukkelijke, wat mompelige manier van formuleren, net als Van Leeuwen zelf.

Er komen in de roman heel wat schokkende zaken ter sprake: een overleden baby, een verongelukte zoon van twintig, een zelfmoord, een verloren dochter. Maar door de ingehouden en onderkoelde verslaglegging krijgen de emoties eigenlijk geen kans. Ook de beelden, de plaatjes bij het verhaal, zijn verstoken van iedere dramatiek en dus verre van schokkend. De vraag lijkt mij dan ook of wij ze wel zullen onthouden. Zelfs de man met het verminkte gezicht ziet er, met zijn ene oog, nogal olijk uit, alsof hij het vooral een goeie grap vindt, dat rare gat in zijn wang. Alsof hij al voorvoelde dat Joke van Leeuwen hem ooit wel op zou lappen, zodat alles weer nieuw zou worden.

Janet Luis