Ontslag Vogelaar werd onvermijdelijk

Nieuwsanalyse

Na een lange periode van controverses moest Ella Vogelaar het veld ruimen. De PvdA-top greep hard in.

Met het vertrek van minister Ella Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie), die gisteravond door de PvdA-top gedwongen werd af te treden, heeft Wouter Bos een krachtig signaal gegeven. De partijleider, vaak bekritiseerd wegens zijn weifelachtige houding, greep hard in toen de minister, die omringd werd door permanente controverses, een serieus risico voor de PvdA werd.

Haar ontslag is de finale van een reeks botsingen met de partijtop over haar functioneren op controversiële PvdA-dossiers, zoals de probleemwijken en de integratie. Het was een besluit, vertellen ingewijden, dat al dagen vast stond. Al begin deze week was de Amsterdamse oud-wethouder Eberhard van der Laan, die vandaag werd beëdigd, in kleine kring bekend als Vogelaars opvolger.

Eerder deze week kwam ze weer in opspraak. Toen maakte ze onverwacht bekend dat er geen aparte databank voor Antilliaans-Nederlandse probleemjongeren zou komen, iets waar het kabinet en de PvdA-fractie juist voor zijn. Het was maar een van de pijnpunten. Naast het integratiedossier werd Vogelaar ook op een ander beleidsterrein (de omvorming van probleemwijken naar ‘prachtwijken’) steeds verder het moeras ingezogen, na een harde aanvaring met de woningcorporaties.

Als minister trok Vogelaar vooral de aandacht om haar ongelukkige mediaoptredens. Toch had ze daar in het begin van de kabinetsperiode nog geen last van. Toen vormde ze voor velen juist een positief contrast met de onbuigzame lijn van haar voorganger Rita Verdonk (toen nog VVD) die immigratie en integratie in één portefeuille combineerde. Op het nieuw gecreëerde departement Wonen, Wijken, Integratie was het asielzoekersbeleid uit de portefeuille gelicht: dat bleef achter bij het ministerie van Justitie. Integratie werd losgekoppeld van de immigratiepolitiek en verhuisde naar het ministerie van VROM.

De integratienota die Vogelaar eind vorig jaar presenteerde, was achteraf gezien een keerpunt. Ze zei toen dat haar voorganger Verdonk haar had „opgescheept met een onuitvoerbare wet”, ongebruikelijke en politiek onhandige kritiek op een voorganger die bovendien onder dezelfde premier diende. Kamerleden Geert Wilders (PVV) en Henk Kamp (VVD) viel ze persoonlijk aan op hun toon in het integratiedebat – evenmin usance.

En er kwam verschil van inzicht aan de oppervlakte tussen Bos en Vogelaar over de te volgen richting in het integratiedebat. De PvdA-leider pleitte voor meer polarisatie in het integratiedebat, haaks op de boodschap die Vogelaar uitdroeg. Ze nam openlijk afstand. En dat deed ze gisteravond, bij de aankondiging van haar aftreden, weer.

Vogelaar vertrok niet met stille trom, maar maakte van haar vertrek een inhoudelijk conflict. De PvdA, zei Vogelaar, heeft sinds de moord op Fortuyn „nog geen heldere koers” en het accent ligt nog te veel op „de harde aanpak”.

Bos waakte er gisteren voor om dat debat publiekelijk aan te gaan. Hij benadrukte Vogelaars „goede ideeën”. Maar hij kenschetste haar positie wel als een „van waaruit het niet meer mogelijk was om gezagsvol en effectief leiding te geven”. Bos noemde de integratie daarbij expliciet.

Gevoegd bij haar niet altijd gelukkige mediaoptredens werd Ella Vogelaar dus steeds meer een politiek risico. „Als bijna alles wat iemand aanpakt een probleem wordt in de Tweede Kamer, kan je niet meer verder”, zegt een van de PvdA-bewindslieden.

Die werden gisteravond overigens compleet verrast door het gedwongen vertrek. Dat Wouter Bos zich de afgelopen maanden steeds zekerder voelde, wisten ze. Maar dat hij zó daadkrachtig zou zijn, dát hadden ze niet verwacht.

Vertrek Vogelaar: pagina 3

Commentaar, Opinie: pagina 9

Rectificatie / Gerectificeerd

Ontslag Vogelaar

In het fotobijschrift bij het artikel Ontslag Vogelaar werd onvermijdelijk (14 november, pagina 1) wordt Mariëtte Hamer PvdA-voorzitter genoemd. Ze is voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. In het artikel wordt Eberhard van der Laan oud-wethouder genoemd. Hij was gemeenteraadslid in Amsterdam.