Lego is geen Wokkel

Lego komt van het Deense ‘leg godt’: speel goed. Maar wie tegen Sinterklaas inkopen doet, weet ook dat het ‘verdien goed’ betekent. Het is een zakelijk succesvol merk, gebaseerd op eenvoud, schoonheid en technische perfectie. Voor deze meerwaarde van de merken Lego (en Duplo) moet de klant betalen. Het octrooi op deze uitvinding uit 1932 is al enige tijd verlopen. Sindsdien tracht Lego zich via andere wegen te beschermen.

Woensdag besliste het Europese Gerecht van Eerste Aanleg in Luxemburg dat Lego het bekende blokje niet als een vormmerk mag inschrijven in het Europese merkenregister. Criterium is dat een vorm zo bijzonder en onderscheidend moet zijn dat een eeuwigdurende bescherming gerechtvaardigd is. Het is de zoutjesfirma Smiths gelukt met de Wokkel. Het Europese recht is echter zuinig met dit type bescherming. Een hondenkoekje in de vorm van een kluifje, van de firma Turbo Petfood, werd geweigerd. Ook ‘Werther’s Echte’, een snoepje met een ‘kenmerkende ineengedraaide verpakking’ kreeg geen juridische eeuwigheidswaarde.

Dat lot treft nu dus ook het langwerpige legoblokje, het ‘viertje’. Het Europese Gerecht volgde de standaardlijn, waarmee eerder al de Philips-scheerapparaten met drie koppen bescherming tegen Remington werd geweigerd. Het is immers onwenselijk om op technische oplossingen een monopolie te vestigen. En daarvan is sprake wanneer de wezenlijke kenmerken van de vorm van het product uitsluitend aan technische uitkomsten zijn toe te schrijven.

Op zichzelf is dat een juist criterium. Maar de uitkomst van deze toets op het Lego ‘viertje’ doet het hart van ieder die met Lego is opgegroeid toch pijn. Hebben deze rechters vroeger wel lang genoeg op hun buik in de woonkamer bij de kachel met Lego gespeeld? Een viertje ís geen ‘technische oplossing’, die vorm en kenmerken ervan dicteerde, maar een gedroomd en begeerd onderdeel van een uniek bouwwerk , waar nooit voldoende ‘viertjes’ voor te vinden zijn. Legosteentjes zijn meer dan een ‘oplossing’ voor een technisch probleem. Ze zijn ook gedroomde bestanddelen van de eigen wereld die kinderen ermee bouwen. Een creatieve oplossing van een unieke en kenmerkende eenvoud waar geen Wokkel tegen op kan. Dit zoutje blijkt wél een juridisch onaantastbaar cultuurgoed en Lego niet?

Het recht biedt gelukkig nog andere mogelijkheden. Binnenkort besluit de Hoge Raad of Lego tegen ‘slaafse nabootsing’ mag worden beschermd. Een concurrent deed volgens Lego onvoldoende om verwarring te voorkomen door de maten van de legoblokjes exact te dupliceren. De rechtbank was overtuigd, maar het Gerechtshof niet. Die woog het belang van de klant zwaarder. Lego is nu zo algemeen in gezinnen voorhanden en de behoefte aan uitwisselbare stenen is zo groot, dat nabootsing niet meer onrechtmatig genoemd kan worden. Zo gaat Lego ten onder aan het eigen succes.

Nu moeten de raadsheren van de Hoge Raad aan de slag. Met Legosteentjes. En bij voorkeur op hun buik.