Iraanse leiders deinzen terug voor toenadering tot VS

President Ahmadinejad feliciteerde Obama vorige week nog met zijn zege. Maar de stemming in Iran begint nu al om te slaan.

Sinds 2006 vraagt Iran om directe gesprekken met de Verenigde Staten zonder voorwaarden vooraf, om een oplossing te zoeken voor de internationale zorgen over Irans nucleaire programma. Maar nu de nieuwe machthebbers in Washington juist dat soort overleg voorstellen, maken de Iraanse leiders plotseling voorbehouden over de aanstaande president Barack Obama.

„Mensen die een masker van vriendschap opzetten maar verraad ten doel hebben en die onderhandelingen zonder voorwaarden willen, zijn gevaarlijk”, zei Hossein Taeb, plaatsvervangend commandant van de revolutionaire garde. „De machthebbers in de nieuwe Amerikaanse regering proberen hun verloren invloed te herwinnen met een tactische verandering in hun buitenlandse politiek. Ze verschuiven van een harde confrontatie naar een zachte aanval.”

Het mag onlogisch klinken, maar verbeterde relaties met de VS kunnen voor veel Iraanse leiders erger zijn dan slechte. Verzet tegen de VS is een van de belangrijkste pijlers waarop het Iraanse politieke systeem rust. De shi’itische geestelijken en andere politici die aan de macht kwamen in 1979, na de omverwerping van de door de VS gesteunde sjah, noemen Amerika nog steeds de ‘Grote Satan’.

President Ahmadinejad stuurde Obama vorige week een felicitatiebrief, maar gisteren was zijn positieve toon al omgeslagen. „Het maakt ons niet uit wie er komt en wie er gaat”, zei hij. „Het zijn hun daden die worden bestudeerd.”

Adviseurs van Ahmadinejad zeggen dat de nieuwe Amerikaanse regering haar troepen uit Irak moet terugtrekken, respect moet tonen voor Irans islamitische manier van regeren en al het verzet tegen het Iraanse nucleaire programma moet opgeven, voor er gesprekken met Teheran kunnen plaatsvinden.

„De VS moeten bewijzen dat hun beleid is veranderd en nu gebaseerd is op respect voor de rechten van de Iraanse natie en op wederzijds respect”, zegt Mojtaba Samareh Hashemi, de belangrijkste adviseur van de Iraanse president.

Volgens Mehdi Kalhor, media-adviseur van Ahmadinejad, staat Iran onder „eerlijke omstandigheden” open voor gesprekken. „Maar dat is niet het geval als er een bajonet tegen je halsslagader wordt gedrukt”, zegt hij, doelend op de aanwezigheid van circa 250.000 Amerikaanse militairen in Irak, Afghanistan en de Golf.

De regering-Bush heeft altijd geëist dat Iran eerst zijn uraniumverrijkingsprogramma stillegt, voor er gesprekken kunnen plaatsvinden. Iran heeft deze voorwaarde altijd afgewezen.

Obama pleit voor „directe, harde, presidentiële diplomatie met Iran, zonder voorwaarden”. Hij heeft ook gezegd dat een Iran met kernwapens onacceptabel is.

Twee weken geleden, in een toespraak voor duizenden studenten, zei Irans Opperste Leider ayatollah Khamenei dat conflicten tussen zijn land en de VS diepe wortels hebben en veel verder gaan dan politieke meningsverschillen.

„Dit is vanwege de talloze samenzweringen van de Amerikaanse overheid tegen de Iraanse natie in de afgelopen vijftig jaar. Niet alleen hebben ze hier nooit hun verontschuldigingen voor aangeboden, ze zijn doorgegaan met hun arrogante politiek”, zei Khamenei, die het laatste woord heeft over Irans buitenlandse politiek.

Kalhor, de media-adviseur, zegt dat Irans „beleid en stellingname tegenover Amerika helemaal niet is veranderd”. Hij voegt daar aan toe: „Onze problemen met de VS zijn strategisch van aard.”

De lijst van problemen tussen de twee regeringen is lang. Naast verdenkingen over de aard van Irans nucleaire programma en zorgen over de ontwikkeling van raketten, is Amerika tegen Irans steun aan de Palestijnse Hamas en de Libanese Hezbollah.

De Iraanse leiders zien zichzelf als vlaggendragers in een strijd tegen wat ze het „globale imperialistische systeem” noemen, waarmee de VS en Israël worden bedoeld. Irans nucleaire programma is een test case geworden voor hun onafhankelijkheid van het Westen. De Iraanse leiders erkennen Israël niet en weigeren elk contact met het land.

Op zijn eerste persconferentie zei Obama dingen over Iran die bij sommige Iraanse politici tot boze reacties leidden. „Irans ontwikkeling van een kernwapen is, volgens mij, onaanvaardbaar. We moeten een internationale poging doen dat te voorkomen”, zei Obama. „Irans steun aan terroristische organisaties moet stoppen.”

Ali Larijani, voorzitter van het Iraanse parlement en rivaal van Ahmadinejad, hoorde daarin echo’s uit het verleden: „Obama’s woorden betekenen dat men voortgaat op het verkeerde pad.”

Irans zorgen over een mogelijk veiligheidspact tussen Washington en Bagdad, dat Amerikaanse troepen tot 2011 in Irak houdt, nemen toe. Volgens presidentieel adviseur Samareh Hashemi waren de verkiezingsbeloften van Obama over Irak een van de redenen waarom Ahmadinejad zijn felicitatiebrief schreef. „Obama heeft het gehad over een schema voor de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Irak. Als het beleid echt verandert kan de diepe kloof tussen Iran en de VS minder breed worden. Als deze beloftes worden ingelost is er meer kans op toenadering tussen beide landen.”