Iedereen kijkt naar zorgverzekeraar, maar wat doet die?

In het huidige zorgstelsel spelen zorgverzekeraars een cruciale rol. Zij zouden streng op kwaliteit selecteren, maar in de praktijk gebeurt dat volgens de Anbo amper.

De toon van het persbericht is opvallend mild. „Zorgverzekeraars hebben bij het contracteren van ziekenhuizen en andere zorgverleners meer oog voor de kwaliteit van de zorg dan in 2007”, concluderen de ouderenbond Anbo, de Consumentenbond en de patiëntenfederatie NPCF. Ze deden samen onderzoek naar zorginkoop door verzekeraars.

Maar hun rapport Zorginkoop onder de loep, dat ze gisteren vrijgaven, bevat een waslijst aan klachten. „Je ziet vooruitgang, maar we hebben nog een lange weg te gaan”, verklaart Wiljo Tukker namens de Anbo.

Om een paar problemen te noemen: zorgverzekeraars zijn onvoldoende transparant. Ze vertellen niet waarom ze bepaalde zorgverleners níét contracteren. Vaak is onduidelijk welke kwaliteit gecontracteerde zorgverleners leveren. En zijn er al afspraken over kwaliteit, dan is niet duidelijk welke sancties op schending staan.

Bij de introductie van het nieuwe zorgstelsel, drie jaar geleden, kregen zorgverzekeraars een cruciale rol toebedeeld bij het inkopen van zorg. Zij hadden immers de benodigde kennis in huis en financieel belang bij goede, doelmatige zorgverlening, was de redenering. De verzekeraars zouden selecteren op kwaliteit. Met slechte artsen en ziekenhuizen zouden ze geen zaken meer doen. De patiënt annex polishouder zou er wel bij varen. Tot zover de theorie.

De praktijk is anders, ziet Tukker, zorgadviseur en onderhandelaar over collectieve zorgcontracten. „De essentie van de nieuwe zorgverzekering is dat je kan kiezen in de zorg. Maar zelf kiezen de verzekeraars niet; ze contracteren bijna alles en iedereen. En áls ze geen contract aangaan met een partij, weet je niet waarom. Informatie die verzekeraars gebruiken voor tariefonderhandelingen met zorgverleners, delen ze evenmin met polishouders. Dan valt er voor de consument niet veel te kiezen.”

Het keuzegebrek wordt geïllustreerd door het geringe verschil tussen natura- en restitutiepolis. Verzekeraars vragen meer premie voor een restitutiepolis, die de klant vrije keuze in de zorg biedt. Maar onderscheid met de naturapolis is er nagenoeg niet, erkennen ze, want ze hebben met vrijwel alle zorgverleners contracten.

Ook collectieve contracten zijn niet bepaald onderscheidend, vindt Tukker. Zeker, verzekeraars bieden de meest uiteenlopende groepen korting op hun polis – ook de 50-plussers waarvoor de Anbo zich sterk maakt. Maar het is vooral marketing, bedoeld om grote doelgroepen te trekken waar de verzekeraar administratief nog schaalwinst kan boeken.

Concluderen dat het nieuwe zorgstelsel is mislukt, gaat te ver, vindt Tukker. „Verzekeraars moeten wennen aan hun nieuwe rol. De afgelopen jaren zag je veel fusies; ze zijn eerst bezig geweest hun positie veilig te stellen.”

Ze neemt het de verzekeraars nauwelijks kwalijk. De Anbo zoekt ook een nieuwe rol, verklaart ze. „Je wilt invloed op zorg en zorginkoop, je wilt korting, betaalbare zorg, en je wilt recht op alle zorg waar ouderen behoefte aan hebben. Uiteindelijk blijkt dan dat de ideale 50+-polis niet bestaat. Natuurlijk, we hébben korting bedongen bij veel verzekeraars. Maar kijk naar onze leden: sommigen zijn supergezond, anderen helemaal niet. Dan is maatwerk veel belangrijker, en dus transparantie in het zorgaanbod. Wat vooral telt is dat mensen emanciperen, leren kiezen, en kunnen overstappen als dat beter voor hen is.”

Stapje voor stapje gaan verzekeraars de goede kant op, ziet Tukker. „Polissen zijn tegenwoordig begrijpelijker gesteld in gewonemensentaal. Verzekeraars gebruiken hun websites om uitvoeriger te informeren. Je weet met welke ziekenhuizen, huisartsen en fysiotherapeuten ze werken. Er komen al prijsprikkels voor de consument, die door gebruik van aangewezen zorgverleners zijn eigen risico ontziet.

Voordat iedere klant verzekeraars volledig kan wegen op de kwaliteit van de geboden zorg, zijn nog veel obstakels te overwinnen, weet Tukker. Zo beklagen zorgverzekeraars die hun inkoop transparanter willen maken zich over gebrekkige informatie van zorgaanbieders. Ook stuiten ze op wantrouwen bij zorgverleners en klanten, die bang zijn dat het de verzekeraars om hun geld te doen is. Plotselinge veranderingen in wet- en regelgeving frustreren toenaderingspogingen ook. En verzekerden weten eigenlijk helemaal niet goed wat ze willen.

Tukker erkent dat er veel tegelijk gebeurt in de zorg en dat het niet altijd even begrijpelijk is. Wil de klant wel alles weten? Misschien niet, zegt ze, en het ís ook moeilijk. „Toch moet je blijven hameren op helderheid en keuzemogelijkheden. Al is het maar opdat de zorggebruiker kan vaststellen dat er niet veel verschil is.”