Hebben al die moorden één doortrapte dader?

Guillermo Martínez: De langzame dood van Luciana B. Vertaald door Peter Valkenet. Signatuur, 190 blz. € 18,95

Een jonge schrijver wordt benaderd door een vroegere vriendin, die hem vertelt dat haar familie systematisch, maar ongemerkt wordt uitgemoord. De dader is de beroemde auteur Kloster, voor wie zij ooit als typiste heeft gewerkt. Alle moorden zijn zorgvuldig vermomd als ongelukken. Daarom gelooft niemand deze Luciana B., die nu vreest voor haar eigen leven én dat van haar zusje. De schrijver wordt te hulp geroepen om zijn beroemde collega over te halen te stoppen met diens langdurige wraakneming.

Dat is het basisgegeven van De langzame dood van Luciana B. van de succesvolle Argentijnse schrijver Guillermo Martínez. Internationale roem bereikte hij met zijn detectiveroman Crímenes imperceptibles, die vier jaar geleden in het Nederlands werd vertaald onder de onwaarschijnlijke titel M8: Onzichtbare misdaden en inmiddels is verfilmd als The Oxford Murders.

De overeenkomst tussen beide boeken springt in de titel al in het oog. Ook in M8 ging het om moorden die slechts toevallige ongelukken leken. Alleen het mathematisch vernuft van de hoofdpersoon (een Argentijnse student die, net als Martínez zelf, wiskundige is) wist in de willekeur een wetmatigheid te ontdekken. De schrijver Martínez was daarna wel zo inventief om die hele wiskundige constructie ook weer op te blazen. In al die moorden zat wel een patroon, maar een heel ander dan de ijverige student erin meende te ontwaren.

Ook in De langzame dood van Luciana B. kan Martínez zijn wiskundige fascinatie goed kwijt. Hoe waarschijnlijk is het dat een reeks losse gebeurtenissen teruggaat op één doortrapte dader? Dat is de vraag die de schrijver moet oplossen en die hij tijdens een gesprek met Kloster rechtstreeks in het gezicht geworpen krijgt. Anders gezegd: hoe betrouwbaar is Luciana zelf? De roman komt akelig dicht bij de slepende rechtsgang rond een Nederlandse moordverdachte wier naam (ook al weer toevallig) als twee druppels water lijkt op die van Luciana B.

Veel meer dan in M8 weet Martínez in deze roman de lezer in die vraag mee te slepen. Al naar gelang hij de verschillende personages hun verhaal hoort doen, gelooft hij nu eens de één, dan weer de ander. Een glasheldere conclusie geeft Martínez niet en dat kan tot lange discussies leiden in de leesgroepen waarvoor dit boek geknipt lijkt. Niet alleen om te beslissen wat er tussen Kloster en Luciana nu werkelijk is gebeurd. Maar vooral om te zien hoe knap Martínez weet te spelen met waarschijnlijkheid en geloofwaardigheid – en hoe de lezer van hoofdstuk tot hoofdstuk op grond van dezelfde gegevens iets anders voor ogen krijgt, alleen omdat ze anders worden verteld.

Daarmee is De langzame dood van Luciana B. meer dan alleen een roman. Het verhaal zet aan tot nadenken over het geheim van het vertellen, van fictie en werkelijkheid zelf, zoals M8 een verkapte verhandeling was over de geheimen van de statistiek. In dat laatste boek deed dat de roman geen goed. De intrige die Martínez ontvouwde had meer weg van een mathematische puzzel dan van een verhaal waarin karakters tot leven konden komen.

Hoewel hij in zijn nu verschenen boek zijn drie hoofdfiguren veel dichter op de huid zit, blijft het denkwerk ook hier hun levensechtheid voor de voeten lopen. Een echte roman wil De langzame dood van Luciana B., die voornamelijk bestaat uit lange monologen, maar niet worden. Daarvoor zit er in het boek te veel constructie. Maar daar word je als lezer wel door meegesleept – alsmaar geboeider door de vraag wat er in dit verhaal toch gebeurt: niet alleen met de intrige, maar ook met zijn lezing daarvan. Hij voelt de ongewisheid van de fictie die waarheid wil worden als het ware op de eigen huid – en ook dat is een literaire ervaring.