Groot proces tegen notabelen in Turkije

Ex-generaals, een journalist, rector en advocaat vormden samen de Ergenekonbende.

Met het megaproces tegen de 80 man kan Turkije laten zien dat het een democratie is.

Turkije is al enige weken in de ban van het proces tegen de zogeheten Ergenekon-bende. De meer dan tachtig verdachten komen allen uit de nationalistische, streng seculiere hoek. Onder hen bevinden zich de beroemde journalist Ilhan Selcuk, een politicus, ex-generaals, een beroemde advocaat en een gepensioneerde rector van een universiteit.

In de aanklacht worden de verdachten naast het aanzetten tot een staatsgreep ook verantwoordelijk gehouden voor onder andere een aanslag op een administratieve rechtbank in Ankara. „Maar ik denk persoonlijk dat ze veel meer op hun kerfstok hebben”, zegt Mahir Kaynak, een oud-undercoveragent van de Turkse inlichtingendienst die een boek over Ergenekon schreef.

Zo’n megaproces tegen notabelen is uniek in Turkije en geeft het land de kans af te rekenen met zijn verleden van wetteloosheid, moordpartijen en staatsgrepen, zeggen commentatoren. Harde vonnissen in dit proces zouden een duidelijk signaal zijn dat Turkije een democratie is, waar iedereen zich aan de wet heeft te houden en niemand in achterkamertjes terreurdaden kan plannen. Met dit proces, wordt wel gezegd, kan Turkije een troebel hoofdstuk uit zijn geschiedenis afsluiten.

Maar is het allemaal zo simpel? Advocate Fethiye Cetin vertegenwoordigt de familie van Hrant Dink. Deze Turks-Armeense journalist werd vermoord in januari 2007. Cetin is net als Mahir Kaynak van mening dat kringen rond Ergenekon verantwoordelijk zijn voor die moord, „ook al heb ik daar nog geen stevig bewijs voor”. Ogün Samast, de jongen die de trekker overhaalde, was maar een kleine schakel in een veel groter geheel.

Het proces tegen de moordenaars van Dink loopt al maanden, maar hoeveel hebben Cetin en haar medeadvocaten bereikt? Cetin zelf is optimistisch. „Nog nooit is er in Turkije zo openlijk gepraat over het falen van de politie”, zegt zij met nadruk.

Maar een grote kaart die aan de muur van haar kantoor in Istanbul hangt spreekt heel andere taal. Op de kaart is te zien hoeveel processen er worden gevoerd naar aanleiding van de moord op Dink. De uitkomst van die processen is bedroevend. Zo was de politie in Trabzon, waar moordenaar Ogün Samast toen woonde, wel degelijk op de hoogte van het moordcomplot tegen Dink, maar zij deed niets om de moord te voorkomen. Een half uur na de moord belde een agent met één van de mensen die nu terechtstaan. „Hebben jullie het gedaan?”, vroeg hij. Toch hebben processen tegen de politie in Trabzon wegens plichtverzuim niets opgeleverd. „Ze zeiden: we hebben de informatie naar Istanbul gestuurd”, zegt Cetin. „Ze hebben achteraf zelfs documenten vervalst om dat te bewijzen”.

Ook de politie in Istanbul deed niets. Dink kreeg geen extra beveiliging en er werd geen onderzoek naar het complot ingesteld. „Inspecteurs (van de politie zelf, red.) die dat onderzochten, kwamen met een vernietigend rapport”, zegt Cetin. „Maar de rechter pleitte alle betrokkenen vrij.”

En dan is er nog de kwestie-Samsun. Ogün Samast, de moordenaar van Dink, bracht na zijn arrestatie enige tijd door op een politiebureau in Samsun. De dienders daar eerden hem als een held, zo bleek uit video-opnamen die hun weg naar de media vonden. „Dat liet maar eens duidelijk zien hoe de mentaliteit van de politie in Turkije is”, zegt Cetin. „Sommige mensen verdienen het om vermoord te worden, denken ze”.

Veel liberale Turken zeggen dat die mentaliteit verklaart waarom de politie Dink niet beter beschermde. Ze zagen hem als een staatsvijand die met zijn kritiek op Turkije zijn recht om te leven had verbeurd. Die liberale Turken eisten een proces toen ze de opnamen uit Samsun zagen. „Van de twintig betrokken agenten werden er twee aangeklaagd”, zegt Cetin. „Beiden werden vrijgesproken.”

Dus is Turkije echt veranderd? Is de tijd dat een groep mensen ongestraft kon doen wat zij wilde, echt voorbij? Mahir Kaynak maakt zich weinig illusies. „De echte leider van Ergenekon staat niet terecht”, zegt hij. „Die loopt nog vrij rond, daar ben ik van overtuigd.” Volgens de voormalige medewerker van de inlichtingendienst zullen er wel mensen worden veroordeeld, maar dan vooral „degenen die de trekker overhaalden of daar opdracht toe gaven. De rest komt vrij, daar ben ik van overtuigd.”