'Alleingang' Duitse minister

De kredietcrisis verhoogt de spanning in de Duitse regeringscoalitie. Een plan van aanpak van de minister van Buitenlandse Zaken is ook bedoeld om Merkel af te troeven.

De minister van Buitenlandse Zaken en vicebondskanselier van Duitsland, Frank-Walter Steinmeier, heeft een negenpuntenplan opgesteld voor een Europese aanpak van de kredietcrisis.

Zijn plan zal, als het aan Steinmeier ligt, ter sprake komen op de topontmoeting van vertegenwoordigers van de economisch belangrijkste landen morgen in Washington. Minister Steinmeier heeft gisteren bondskanselier Angela Merkel op de hoogte gesteld van zijn ‘Europees toekomstpact voor werk’, zoals zijn voorstel officieel heet. In Berlijn wordt Steinmeiers Alleingang gezien als bruuskering van Merkel.

Hoge regeringsfunctionarissen bevestigen desgevraagd dat Steinmeiers plan een antwoord is op toenemende internationale kritiek op Duitsland. De Bondsrepubliek zou, als een van de belangrijkste industrielanden ter wereld, met te weinig internationale initiatieven komen ter bestrijding van de kredietcrisis.

„Steinmeiers voorstel voorziet inderdaad in een leemte”, zegt een regeringsfunctionaris. Enkele Europese landen, waaronder Groot-Brittannië en Nederland, hebben hun verbazing uitgesproken over het nadrukkelijk zwijgen van de Duitse regering over een Europese crisisaanpak. De Nederlandse minister van Financiën, Wouter Bos, zei onlangs in De Telegraaf: „Het is opmerkelijk, maar onze oosterburen zijn in de hele discussie [over de kredietcrisis] zo goed als afwezig.” Volgens Bos zou juist Duitsland, „toch de motor van de Europese economie”, een leidende rol in het Europese debat moeten spelen. Berlijn zou als tegenhanger kunnen fungeren voor de vele plannen van president Nicolas Sarkozy van Frankrijk, die bij lang niet alle EU-lidstaten goed vallen.

Steinmeier benadrukt in zijn voorstel de noodzaak van Europese samenwerking. „Veel regeringen hebben intussen nationaal gehandeld. Ook de Duitse regering heeft een reddingsscherm voor de banken gespannen. Maar geen staat kan de kredietcrisis alleen aan. […] Daarom stellen wij een ‘Europees toekomstpact voor werk’ voor.”

Hoeveel geld Steinmeiers ‘toekomstpact’ kost, is nog onduidelijk. Op het Auswärtiges Amt, het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken, zegt men dat het „niet om louter nieuw geld” gaat, maar ook om bestaande Europese fondsen. Duidelijk is echter dat er extra middelen moeten komen.

Waarnemers in Berlijn wijzen erop dat Steinmeier met zijn negenpuntenplan twee vliegen in één klap probeert te slaan. Hij wil de kritiek dat Duitsland te weinig internationale initiatieven ontplooit, doen verstommen. En hij hoopt bondskanselier Angela Merkel met zijn Europese voorstel af te troeven. Steinmeier is behalve vicekanselier ook lijsttrekker van de sociaal-democratische SPD, die met de christen-democratische CDU van Merkel in een grote regeringscoalitie zit. De partijen zijn elkaars concurrenten bij de Bondsdagverkiezingen volgend najaar.

Op de vraag of Steinmeiers initiatief een vacuüm in de kredietcrisis vult dat mede door terughoudendheid van bondskanselier Merkel zou zijn ontstaan, zwijgen Duitse regeringsfunctionarissen veelbetekenend. Als zijn voorstel gemeengoed wordt, kan de bewindsman zich ermee manifesteren als internationaal leider. Dat zou ook goed zijn voor zijn positie in de nationale politiek.

Duitsland is niet alleen internationaal bekritiseerd wegens zijn terughoudende opstelling in de kredietcrisis. Bondskanselier Merkel stelt dat er internationaal moet worden gecoördineerd en nationaal moet worden gehandeld. Die internationale coördinatie beperkte zich wat Duitsland betreft tot negatieve reacties op veel voorstellen van Sarkozy.

Daarop mengde oud-minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer zich in het debat. Hij zei enkele dagen geleden: „Ik ben van de performance van de regering, en met name van de bondskanselier, inzake de kredietcrisis geheel niet overtuigd.” Hij verweet Merkel dat ze had nagelaten de van haar verwachte leidersrol in Europa op zich te nemen. In het Auswärtiges Amt, Fischers oude werkkring, is zijn kritiek slecht gevallen. „Het is makkelijk afkraken als je zelf niet meer aan het roer staan”, zegt een medewerker.