Veelvraat moet op gaan letten

Tot frustratie van vissers is het aantal aalscholvers door EU-bescherming gegroeid.

Maar ‘Europa’ lijkt in te gaan grijpen om de visstand te verbeteren.

Gehuld in een waterdichte broek en jas houdt Patrick Schilder een groen visnet omhoog dat op het dek van zijn boot ligt. Hij toont een gat van bijna een meter doorsnede. „Dat heeft de aalscholver gedaan”, zegt hij, „die duikt er gewoon doorheen om onze vis te pakken”. De Volendamse visser loopt over het natte dek naar zijn broer die met de fuiken bezig is, en vertelt ondertussen dat de aalscholver ook de kleine vissen eet die vissers als bijvangst teruggooien. Schilder bevaart met zijn broers en 65-jarige vader nog elke dag het IJsselmeer, maar de charme is er volgens hem wel af. „Wij vissers roepen al jaren tevergeefs dat het uit de hand loopt met de aalscholverpopulatie.”

Daar komt verandering in als het aan de visserijcommissie van het Europees Parlement ligt. Begin november nam deze commissie een voorstel tot een actieplan aan om het aantal aalscholvers in Europa drastisch te verminderen. Zo hopen de Europarlementariërs de invloed van de vogel op de visstand en de visserijsector te verminderen. Het vernietigen van nesten, het storen tijdens de broedtijd of het besproeien van eieren met het schadelijke paraffine zijn enkele voorbeelden van maatregelen die worden genoemd. Vermoedelijk stemt het voltallige Europees Parlement in december in met het voorstel, waarna de Europese Commissie de lidstaten mogelijk toestaat de beschermde aalscholvers zonder belemmeringen te bestrijden.

Bronnen over de omvang van de aalscholverpopulatie in Europa spreken elkaar tegen. Het rapport van het Europees Parlement noemt twee miljoen vogels in de EU, terwijl studies van Rijkswaterstaat stellen dat er zo’n 755.000 aalscholvers zijn. Volgens organisaties als BirdLife International en Vogelbescherming Nederland is er onvoldoende bewijs dat economische problemen in de visserijsector samenhangen met het gegroeide aantal aalscholvers. Zij vinden dat ook gekeken moet worden naar factoren als waterkwaliteit, verandering van leefomgeving en economische ontwikkelingen in de sector.

De aalscholver broedt vanaf de 17de eeuw in Nederland. In het verleden werd de vogel intensief bestreden, maar in 1965 kreeg hij bescherming waarna de populatie fors toenam. De aalscholver en zijn leefgebied zijn beschermd door de Europese vogelrichtlijn en de Nederlandse flora- en faunawet. Lidstaten kunnen van beschermingsmaatregelen afwijken als zij kunnen aantonen dat aalscholvers belangrijke schade aanrichten. In veel Europese landen is daar al gebruik van gemaakt en zijn afschotvergunningen verleend. In Nederland zijn geen maatregelen tegen aalscholvers toegestaan. Minister Verburg (Landbouw, CDA) vindt dat maatregelen eerst op Europese niveau dienen te worden afgestemd.

„Het is niet voor niets dat we destijds de afspraak hebben gemaakt aalscholvers te beschermen, maar je moet als overheid erkennen dat het nadelig is geweest voor beroepsvissers”, stelt ecoloog Marcel Klinge van ingenieursbureau Witteveen+Bos. Hij werkte mee aan een studie in opdracht van het ministerie van Visserij over de invloed van aalscholvers op de visstand in het IJsselmeer en Markermeer. „Het zijn toch concurrenten.”

In vergelijking met andere vogels hebben aalscholvers de meeste invloed op de visstand, aldus Klinge. „Het is een intelligente vogel, hij jaagt in groepen en vangt zo’n 400 gram vis per vogel per dag.” Om de populatie op Europees niveau terug te dringen moet volgens hem rigoureus worden ingegrepen, en dat is moeilijk. „Aalscholvers zitten vaak in beschermde natuurgebieden en mengen zich tussen andere vogels. Bovendien nestelt tachtig procent in bomen. Eieren schudden of met paraffine insmeren is dus lastig.”

De ecoloog voegt toe dat milieumaatregelen ook een grote rol spelen bij de afname van de visstand. Het IJsselmeer is alleen maar schoner geworden en daarmee minder voedselrijk voor vissen. Het aantal vissen loopt terug en daar heeft zowel de visser als de aalscholver last van, stelt Klinge. „Hoewel het aantal aalscholvers in Nederland de laatste jaren redelijk stabiel is gebleven, is wel een lichte stijging waar te nemen in de winter. Gewoonlijk trekken de vogels naar het zuiden, maar het IJsselmeer vriest niet meer zo snel dicht en dus blijven ze.” Volgens Klinge is een compensatieregeling voor vissers de beste oplossing.

Visser Schilder ziet liever dat de „aalscholverplaag” wordt aangepakt. „Ik heb niets tegen die vogel, maar dit moet worden opgelost.”