OPEC niet geneigd productie op te voeren

Nieuwsanalyse

Na 2010 dreigt een ernstig tekort aan olie. Het IEA spoort het Midden-Oosten aan meer te investeren. Maar dat wacht af. De macht in de oliewereld is aan het kantelen.

Over ruim twee jaar wordt het tanken aan de pomp weer pijnlijk duur. Dat verwacht althans het Internationaal Energie Agentschap (IEA) in Parijs, als er niet snel extra investeringen komen in het opsporen en ontginnen van nieuwe olievelden.

In het gisteren gepubliceerde rapport World Energy Outlook 2008 slaat het IEA een alarmerende toon aan. Tot 2015 loopt de productie van bestaande olievelden met een kwart terug. Dit terwijl de vraag naar olie het komende decennium blijft stijgen, met name in China, het Midden-Oosten en India. Oliemaatschappijen staan voor een immense taak. Ze moeten niet alleen het verlies van de bestaande velden goedmaken, ze moeten daar bovenop ook nog eens tegemoetkomen aan de stijgende vraag. In de komende zeven jaar, zo berekent het IEA, is er 30 miljoen vaten olie per dag aan nieuwe productie nodig – de wereld verbruikt op dit moment 86 miljoen vaten per dag. Maar er zit voor slechts 23 miljoen nieuwe vaten aan productiecapaciteit in de pijplijn. Er is dus een serieus gat.

De komende twee jaar verwacht het agentschap nog geen problemen. Er komen allerlei nieuwe projecten op gang. Vraag en aanbod blijven in balans. Maar na 2010 verandert dat in hoog tempo. Gevolg: de olieprijzen zullen gaan stijgen. En hard ook, als er niks gebeurt. Daarom roept het IEA olieproducenten op meer te investeren. Dat moet dan wel in de komende twee jaar al gebeuren, want een nieuw olieveld ontwikkelen vergt tijd.

Het IEA doet een beroep op het oliekartel OPEC, met name diens leden uit het Midden-Oosten. Daar liggen veruit de meeste reserves, en daar is de olie het snelst en goedkoopst te winnen.

Maar de OPEC-leden zijn voorzichtig geworden met nieuwe investeringen. Door de hoge olieprijzen van de afgelopen jaren hebben ze al tientallen, zo niet honderden miljarden aan petrodollars verzameld. Ze weten nu al niet waar ze met dat geld naartoe moeten. Waarom zouden ze investeren om nóg meer olie uit de grond te halen? Koning Abdullah van Saoedi-Arabië, ’s werelds grootste olieproducent, heeft afgelopen april aangekondigd nieuwe olievondsten voorlopig in de grond te houden, om de bodemschatten voor toekomstige generaties te bewaren.

De dertien OPEC-landen zijn extra op hun hoede door de huidige financiële crisis. Ze zien de wereldeconomie inzakken. De mondiale vraag naar olie groeit dit jaar amper meer. Wie zegt dat er in 2015 zoveel olie nodig is als het IEA beweert? Klopt die rekensom wel? Het IEA is belangenbehartiger van de geïndustrialiseerde landen, die bijna allemaal olie moeten importeren, en dus gebaat zijn bij lage olieprijzen. Als olieproducenten afgaan op de rekensom van het IEA, lopen ze dan niet het gevaar veel te veel olie te produceren, zodat de prijs daalt, en hun inkomsten inzakken? Dit is in de jaren tachtig gebeurd en heeft veel kwaad bloed gezet bij de OPEC-leden.

Voorlopig voert de OPEC zijn productie niet op. De organisatie heeft vorige maand juist besloten de productie terug te schroeven, met 1,5 miljoen vaten per dag. En er gaan geruchten dat volgende maand een verdere reductie wordt aangekondigd. In haar laatste maandrapport zegt de OPEC te verwachten dat de vraag naar olie in 2009, net als dit jaar, niet heel hard zal groeien. Het Saoedische staatsbedrijf Saudi Aramco heeft bekendgemaakt dat het zijn projecten opnieuw gaat beoordelen.

Het illustreert de veranderende verhoudingen. Het westen dicteert de OPEC-landen niet meer. Zij zien dat de olie zich in toenemende mate bij hen concentreert, ze voelen hun macht groeien. Nu produceren ze 40 procent van de mondiale olie, in 2030 beheersen ze naar verwachting 51 procent.

Ook voor eens zo machtige internationale oliemaatschappijen als Shell, BP en Exxon Mobil, veranderen de tijden. Ze krijgen geen toegang tot landen als Saoedi-Arabië, Iran en Koeweit, en zijn gedwongen te zoeken naar moeilijk te ontginnen, dure velden, zoals de teerzanden in Canada.

De macht verschuift naar de staatsbedrijven. Zij beheersen 80 procent van de olie- en gasreserves, en beseffen dat ook. Zij zijn het nu die de wereld afstruinen naar prooien. Het Russische Gazprom maakte vandaag bekend te overwegen een belang te nemen in het Spaanse Repsol. Hoe lang nog voordat Shell in Saoedische of Russische handen valt?