Op zonnige dagen krijg je geld terug

De serie Het ideale energiegewicht geeft tips en trucs om energie te besparen.

Vandaag: afvallen kan met behulp van de zon.

Toen de Nieuw-Zeelandse roeier Rob Waddell vorig jaar het wereldrecord indoorroeien veroverde, leverde hij 5 minuut 36 lang zo’n 600 watt piekvermogen. Als Waddell een dynamo op zijn ergometer had gezet, had hij met de opgewekte elektriciteit een magnetronmaaltijd op kunnen warmen. Maar tijdens het eten was hij hoogstwaarschijnlijk nog wel wat koude stukjes tegengekomen.

Als een topsporter met een geweldig zuurstofopnamevermogen al niet verder komt dan een lauwe magnetronmaaltijd, dan kunnen normale stervelingen het wel vergeten om zelf hun energie op te wekken. Tenminste, niet als ‘zelf’ betekent dat het met eigen spierkracht moet gebeuren. Gelukkig kun je ook een installatie op je huis zetten die gebruik maakt van zonne-energie, wind of aardwarmte. De afgelopen negen weken hebben we verschillende aspecten van je persoonlijke energievraag besproken. Vandaag bekijken we de aanbodkant, hoe je zelf duurzame energie kunt produceren.

Een eerste mogelijkheid is om verwarming en elektriciteit te combineren met behulp van een micro warmte-kracht-koppeling (WKK)-installatie. Voor de elektriciteit uit het stopcontact gaat 50 tot 60 procent van de oorspronkelijke energie verloren als warmteverlies in centrales, hoogspanningsleidingen en transformatorhuisjes. Een micro-WKK ontloopt al deze verliezen doordat de verbranding van het gas plaatsvindt waar de elektriciteit en de warmte nodig is: in huis. Het is wel een flinke investering: rond de 7.000 euro. Of dit rendabel is hangt sterk af van je huidige gas- en elektriciteitsverbruik en of je gebruik kunt maken van de beschikbare overheidssubsidie. Hierover kun je meer informatie vinden op www.energiegewicht.nl.

Waar de WKK de elektriciteitsrekening omlaag brengt, zorgt een warmtepomp juist voor een lagere gasrekening. Dit systeem werkt als een soort omgekeerde koelkast. Water wordt in een gesloten systeem de grond in gepompt, waar het warmte onttrekt aan de bodem of het grondwater. Er is weliswaar elektriciteit nodig voor de pomp, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de besparing van gas. Netto gebruikt een warmtepomp-systeem zo’n 20 tot 30 procent minder energie dan een HR-ketel. De aanleg kost rond de 15.000 euro en gebeurt daarom vooral in nieuwbouwwoningen. De terugverdientijd is lang, maar met de hypotheekvrijstelling voor duurzame investeringen in huis, kan het toch interessant zijn. Het is overigens wel raadzaam vooraf een vergunning aan te vragen bij de gemeente, ook als je burgemeester van Almere bent.

Kijk je liever naar de lucht dan naar de grond, dan kom je uit bij windenergie. Er zijn miniwindturbines in de handel voor huishoudens, maar die leveren vooral goede rendementen bovenop flatgebouwen of kantoren. En een boer in de Noordoostpolder kan een 100 meter hoge windturbine in zijn achtertuin laten draaien, maar dat kan jou wel eens dreigbrieven van je buren opleveren. Als je toch graag eigenaar wilt worden van zo’n stalen reus, dan kun je via verschillende initiatieven investeren in de ontwikkeling van windmolenparken. Zo worden de opbrengsten van het boek Het Ideale Energiegewicht ingezet voor een windpark op de Noordzee via een participatie in het fonds Meewind. Daar kun je als particulier voor 1.000 euro een stukje toekomstige windmolen kopen. Vanaf de bouw in 2012 gaat dat een verwacht rendement van 7 tot 10 procent per jaar uitbetalen.

Overigens wordt een windmolen indirect voortgedreven door de energie van de zon. De zon verwarmt immers de aarde, warme lucht stijgt omhoog en daarmee begint het systeem van luchtstromen waarvan wind het product is. De straling van de zon is voor de aarde de enige externe bron van energie, afgezien van een enkele meteorietinslag. Onze planeet ‘vangt’ ongeveer 174 petawatt aan zonne-energie, waarvan 70 procent wordt teruggekaatst het heelal in. De resterende 30 procent wordt opgenomen door oceanen, wolken en landmassa en bedraagt zo’n 450 exajoule per uur. Dat is evenveel als de totale menselijke energieconsumptie in een jaar.

Een belangrijk deel van de gevangen zonne-energie wordt via fotosynthese omgezet in hout en andere biomassa. Langs die weg maakt ook je open haard eigenlijk gebruik van zonne-energie. Sterker nog, olie, gas en kolen zijn niets anders dan antieke biomassa, gecomprimeerd tot handzame pakketjes energie door miljoenen jaren samenpersing. De fossiele brandstoffen kun je dus beschouwen als een fantastische spaarpot die de natuur voor ons heeft gevuld met zonne-energie.

Naarmate die voorraad van miljoenen jaren oud zonlicht slinkt, zullen we weer meer gebruik moeten maken van de zonnestraling die ons vandaag de dag bereikt. Bijvoorbeeld met behulp van fotovoltaïsche zonnepanelen, ook wel PV genoemd. Het zijn de zwart-blauwe platen die je op veel Nederlandse daken ziet liggen. In Amersfoort en Heerhugowaard zijn er zelfs hele wijken mee voorzien. Het rendement verbetert voortdurend. Met de modernste technologie kan al zo’n 15 procent van de invallende lichtenergie in elektriciteit worden omgezet. Toch is stroom uit zonnepanelen nog wel duur, zo’n 55 cent per kilowattuur, vergeleken met 22 cent voor netstroom. De overheid stelt regelmatig subsidies beschikbaar. Een voorbeeld is de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE), die 33 cent per opgewekte kilowattuur uitbetaalt, het volledige prijsverschil met normale stroom. Voor een betrouwbare inschatting van het nut van zonnepanelen voor jouw eigen woonsituatie kun je terecht bij de rekenhulp zonnepanelen van Milieu Centraal, ook te vinden via www.energiegewicht.nl.

Tien m2 PV-paneel op het dak levert ruim een kwart van het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden. Zelfs als je het hele dak vol legt, dan heb je altijd een aansluiting op netstroom nodig omdat de zon lang niet altijd schijnt. Je zou zonne-elektriciteit kunnen opslaan in accu’s, maar dat is kostbaar. Het is daarom gunstiger om op zonnige dagen stroom terug te leveren aan je elektriciteitsmaatschappij en daarvoor een vergoeding te ontvangen.

Naast het opwekken van elektriciteit kun je de zon ook inzetten voor verwarming. Dit kan met behulp van een zonneboiler. Zo’n systeem bestaat uit een collector op het dak waarin water wordt verwarmd. Meestal wordt de gewenste temperatuur daarin niet volledig gehaald en is er na-verwarming in een ketel nodig. Maar die hoeft uiteraard veel minder vaak te werken. Een gewone zonneboiler levert alleen warm water en kost zo’n 2.000 tot 3.500 euro. Een zonnegascombi helpt ook bij de verwarming van het huis. Afhankelijk van je woonsituatie bespaar je er jaarlijks ongeveer 170 m3 gas mee, ofwel 115 euro. Ook Al Gore is blij, want je vermindert de CO2-uitstoot met 350 kilo per jaar.

Als je geen zin hebt iedere week het dak op te klimmen om je zonnepanelen of –boiler schoon te poetsen, dan zou je kunnen kiezen voor groene stroom. De meeste elektriciteitsmaatschappijen bieden hun klanten groene stroom aan tegen dezelfde prijs als normale – grijze – stroom. Het is dus een eenvoudige stap, je hoeft alleen een aanvraagformulier in te vullen. Maar met het nemen van groene stroom bespaar je geen energie en is je rekening nog even hoog of zelfs iets hoger, dus is het nog steeds belangrijk om je energiegewicht scherp in de gaten te houden.

Voor groene stroom hoeven geen stopcontacten verbouwd te worden en ook de meterkast blijft intact. Er komt ook geen andere elektriciteit uit het stopcontact. Wanneer jij groene stroom neemt, verplicht de energiemaatschappij zich om groen-certificaten te kopen. Deze certificaten staan er borg voor dat ergens duurzame energie is opgewekt. Minister Cramer kwam anderhalve maand geleden in de problemen toen de Tweede Kamer zich realiseerde dat circa de helft van de groene stroom wordt geïmporteerd uit het buitenland. Misschien gaat haar volgende spoeddebat wel over het aandeel uit afvalverbranding en de vraag hoe ‘groen’ deze allesbranders eigenlijk zijn.

Voor het verifiëren van cijfers en feiten in deze serie is dank verschuldigd aan Milieu Centraal, www.milieucentraal.nl