Geregistreerde afdruk

Het kabinet wil een centraal bestand met gegevens van alle Nederlanders die zes jaar of ouder zijn.

Handig bij identificatie en onderzoek naar misdaden.

In het huidige paspoort met chip zit nu een scan van het gezicht. Vanaf volgend jaar komen daar in nieuwe paspoorten vier vingerafdrukken bij. En als het aan het kabinet ligt, komen al die gegevens ook in een centraal bestand. Handig, bijvoorbeeld als er een ramp gebeurt waarbij slachtoffers moeten worden geïdentificeerd. Of bij onderzoek naar misdrijven.

Het plan voor zo’n centraal bestand staat in een wetsvoorstel van staatssecretaris Ank Bijleveld (Binnenlandse Zaken, CDA), dat vandaag wordt behandeld in de Tweede Kamer. Een kamermeerderheid heeft al aangegeven vóór het plan te zijn: PvdA, CDA en PVV (83 zetels). Net als het kabinet vinden zij dat er een einde moet komen aan de huidige manier van opslaan van paspoortgegevens: verdeeld over circa zeshonderd instanties, vooral gemeenten, maar bijvoorbeeld ook ambassades.

Het wetsvoorstel vloeit voort uit een EU-verordening uit 2004, die de opname van vingerafdrukken in het paspoort verplicht stelt. Uiterlijk 28 juni 2009 moeten er vingerafdrukken staan in elk nieuw uit te geven paspoort. Dat heeft twee doelen: het verifiëren van de authenticiteit van het document en controleren of de houder wel bij het paspoort hoort.

Het kabinet heeft daar nog één doel aan toegevoegd. Het centrale bestand, waar iedereen vanaf zes jaar in komt, heeft als doel „opsporing en vervolging van strafbare feiten en het verrichten van onderzoek naar handelingen die een bedreiging vormen voor de veiligheid van de staat”, aldus het wetsvoorstel. Als sprake is van strafbare feiten waarvoor iemand in voorlopige hechtenis kan worden genomen, kan de officier van justitie toegang tot het bestand krijgen.

Het is niet duidelijk of het kabinet met dit plan verder gaat dan andere EU-lidstaten, zegt de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland. Uit een inventarisatie in 2007 bleek dat landen als Frankrijk, Letland en Griekenland ook centrale opslag overwegen.

Volgens het kabinet voldoet de huidige paspoortadministratie niet meer. Om te voorkomen dat iemand zich als een ander uitgeeft, moeten aanvragen soms worden vergeleken met al bestaande documenten – bijvoorbeeld met die in de gemeentelijke basisadministratie.

Dat proces verloopt traag: gemeenten zijn alleen op kantoortijden open. Vaak moeten documenten per post worden opgestuurd. En bij communicatie met gebieden in andere tijdzones zoals de Nederlandse Antillen, Aruba en ambassades gaat veel tijd verloren. Ook burgers hebben volgens het kabinet een direct voordeel: wie straks een paspoort aanvraagt, staat een half uur korter in de rij.

Het idee voor een centraal bestand dateert van vier jaar geleden. In januari 2004 kondigde het kabinet aan een systeem te ontwikkelen om de identiteit van personen online te verifiëren wegens terrorismebestrijding.

Het College Bescherming Persoonsgegevens (CPB) betwijfelt of dat zin heeft. „De praktijk leert dat terroristen met legale, reisdocumenten hun activiteiten ondernemen”, staat in een rapport uit 2007. Volgens het CPB gaat het voorstel ook in tegen het Europese Verdrag voor Rechten van de Mens.

Ook de VVD is kritisch. De partij „aarzelt nog” over het wetsvoorstel, zegt Kamerlid Willibrord van Beek. „We hebben begrip voor een aantal maatregelen die de kans op misbruik van identiteitsbewijzen verkleint. Maar het is ook een inbreuk op de privacy om vingerafdrukken van iedereen op te slaan.” De SP is tegen het plan. Kamerlid Ronald Raak: „Alleen al om wetstechnische redenen zou het niet aangenomen moeten worden. Er is veel te veel opengelaten.”

Peter van Koppen, hoogleraar rechtspsychologie en hoofdonderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving in Leiden, stelt dat het centrale bestand geen enkele zin heeft. „Justitie gaat zoeken in een systeem met vingerafdrukken waar veel mensen in zitten die níet verdacht zijn.” Hoe meer vingerafdrukken, hoe meer fouten er kunnen worden gemaakt, zegt Van Koppen. De techniek om vingerafdrukken te herkennen is niet honderd procent betrouwbaar. Het gevaar bestaat dat meer onschuldige mensen worden betrokken bij justitieel onderzoek.

En waarom zouden eigenlijk alle paspoortgegevens in één centraal bestand moeten staan? „Grote collecties van gegevens van belang vormen een aantrekkelijk aanvalsobject voor hackers en/of criminelen”, waarschuwt het CPB-rapport uit 2007.

Rest de vraag of zo’n centraal bestand wel helpt bij het opsporen en identificeren van gewone misdadigers. Nee, denkt hoogleraar Van Koppen. „Niet iedereen zit erin. Neem illegalen in Nederland. Die hebben hun vingerafdruk niet gegeven.”

Lees een verhaal over het vervalsen van vingerafdrukken via: nrcnext.nl/links