Blijf gerust thuis, zij gaan wel stemmen voor het waterschap

Vandaag starten de waterschapsverkiezingen.

Men hoopt op een hoge opkomst. Waterschappen nemen namelijk behoorlijk belangrijke besluiten.

Achter het raam bij de ingang van de Bethelkerk in Scheveningen hangt een spandoek van het CDA. Een hoek is losgeschoten, de C hangt verstopt in een plooi. In een klein vergaderzaaltje, de ingang verborgen achter een grote trap, houdt het CDA een bijeenkomst voor de aanstaande waterschapsverkiezingen. Deze gaan over kwesties als veilige dijken en schoon water. Over het water dat wordt afgevoerd via je afvoerputje.

Een voor een komen vier CDA-kandidaten voor het Hoogheemraadschap van Delfland binnen. Zij houden hier vandaag een werkbezoek: de komende jaren vindt langs de kust een ingrijpende verbouwing van de zeewering plaats. Geïnteresseerde kiezers kunnen zich aansluiten. Maar die komen niet opdagen.

Waterschappen. De oudste bestuurslaag van Nederland, de wieg van de polderdemocratie. Maar het is ook een bestuurslaag waar de kiezer al jaren een groot gebrek aan interesse voor heeft. Bij de verkiezingen in 2004 kwam 23 procent van de kiesgerechtigden opdagen. Voor critici is dit sinds jaar en dag een argument om het waterschap als bestuurslaag maar op te heffen.

Niet doen, zeggen voorstanders van het waterschap. Wie de taken van het waterschap onderbrengt bij een ander bestuur – de provincie wordt het vaakst genoemd – loopt het risico dat het waterbeheer, een zaak van lange adem, moet concurreren met andere belangen die op korte termijn meer aandacht en dus geld krijgen.

In de strijd om aandacht van de kiezer is besloten om bij de waterschapsverkiezingen, die vandaag van start gaan, voor het eerst deelname van partijen toe te staan. Tot nu toe konden alleen individuele burgers zich kandidaat stellen. Voor de meeste kiezers was de verkiezingsbrochure waarin een verzameling onbekenden in drie regels vertelde waarom juist zíj in het waterschapsbestuur terecht moesten komen, de eerste en enige kennismaking met kandidaten.

Voor het eerst krijgen veel kandidaten nu een partijafkorting bij hun verhaaltje. De bedoeling is dat kiezers daarmee hun keuze op meer kunnen baseren dan de wervende tekst in de verkiezingsfolder. Of, zoals het Hoogheemraadschap Delfland schrijft: „Het voordeel van deze vernieuwing is, dat u als kiezers nu beter weet voor welke belangen een partij of groep staat.” Want elke Nederlander kent de ideologische verschillen tussen, zeg, CDA en PvdA. Het zou het uitbrengen van een stem bij de waterschapsverkiezingen aantrekkelijker moeten maken.

Is het toelaten van partijen inderdaad de manier om de kiezer voor de waterschappen te interesseren? Wat betekenen ideologische verschillen voor het waterschapsbestuur? Kan je een socialistische dijk bouwen, een christelijke sluis?

„Ik moest mij ook inlezen, maar dan zie je wel het belang van waterschappen in”, zegt Michael Sijbom. Hij is voor het CDA campagneleider voor de waterschapsverkiezingen. „Op een aantal punten lijken de partijen op elkaar, maar we kunnen ons onderscheiden door de manier waarop je je verhaal brengt, en door de mensen die het brengen.”

CDA-leden zijn traditioneel sterk vertegenwoordigd in waterschapsbesturen. Op het partijbureau werkt een campagneteam van zeven man met een begroting van 100.000 euro en één slogan Veilig, Betaalbaar, CDA aan het klaarstomen van CDA-kandidaten. Ze helpen met het opstellen van een profielschets, het inschrijven als kandidaat – „ongelofelijk ingewikkeld”, volgens Sijbom – en het opstellen van een lokaal verkiezingsprogramma. Het doel? „We hebben geen beeld van wat onze natuurlijke grootte is, maar we hopen overal nummer één te zijn.”

Hoewel de PvdA voor afschaffing van waterschappen heeft gepleit, kan de partij „niet afzijdig blijven”, zo staat er in het voor de verkiezingen opgestelde watermanifest. „We moeten volop meedoen”, schrijft partijvoorzitter Lilliane Ploumen.

„Verschillen tussen de partijen zijn moeilijk te vinden”, zegt Michael Juffermans, lid van het campagneteam van de PvdA. „Maar accentverschillen zijn er wel”, vult partijgenoot en campagnemanager (budget 20.000 euro) Simone van Geest aan. „Het CDA behartigt de belangen van boeren, daar zijn onze kiezers niet te vinden, wij zullen meer aandacht geven aan de mensen in de steden. De VVD gaat voor het bedrijfsleven.”

Waterschapsonderwerpen lenen zich niet makkelijk voor politieke strijd, zeggen de PvdA’ers. Van Geest: „En de mensen die bij de waterschappen zaten, waren er voor deze verkiezingen ook niet mee bezig.” De PvdA-kandidaten krijgen dan ook trainingen om ze te helpen „de goede woorden te vinden om hun boodschappen politiek te formuleren”.

Beide partijen zetten hun landelijke politici in als stemmentrekker. Alle regeringspartijen kunnen hun ministers op pad sturen. Oppositiepartij VVD – slogan Zorg dat je waterschapsbelasting goed wordt besteed – schakelt partijleider Mark Rutte in.

Ondanks de inzet van landelijke partijprominenten, mag je de waterschapsverkiezingen zeker niet zien als een referendum over hun functioneren, benadrukken de partijen. Behalve de lage opkomst, ontbreken er te veel landelijke partijen. De ChristenUnie – slogan Wij zijn water en de SGP’ers doen wel mee, maar SP, GroenLinks en D66 laten verstek gaan. De socialisten uit principe, zij vinden dat waterschappen „geen politiek orgaan moeten worden”. GroenLinks en D66 hebben hun steun uitgesproken voor Water Natuurlijk, een vereniging opgericht door verschillende natuur- en recreatieorganisaties om mee te kunnen doen aan de verkiezingen. Onder de kandidaten van deze vereniging bevinden zich ook regelmatig GroenLinks- en D66-leden.

Herbert-Jan Hiep is campagneleider voor Water Natuurlijk. Ook hij kwam er pas na wat zelfstudie achter hoe belangrijk waterschappen zijn. Hij is ervan overtuigd dat beslissingen die het waterschap moet nemen, soms wel degelijk van ideologie afhangen. Voor bedrijven en boeren is een laag waterpeil handiger, voor natuurontwikkeling een hoog peil. Wil je dat laatste, dan moet je niet op de VVD stemmen, bedoelt hij maar.

Dat omgaan met water voor alle burgers belangrijk is, daar is iedereen het over eens. Dat er van het waterschapsbestuur politiek te maken is, daar zien de partijen wel mogelijkheden toe. Of de kiezers daardoor toestromen en waterschappen aan democratische legitimiteit winnen, is minder zeker.

„Het is een illusie dat je met een paar acties vlak voor de verkiezingen aandacht weet te trekken”, zegt CDA’er Sijbom. Er is wel interesse, zegt Hiep, maar „dat animo zie je vooral bij niche-groepen”.