Uitgevers van dagbladen bezuinigen op personeel en papier

De Nederlandse dagbladen hadden al last van dalende oplages en groeiende concurrentie van gratis kranten en internet. De dreigende economische inzinking tast nu ook de advertentie-inkomsten aan.

Het goede nieuws is dat krantenlezers door de kredietcrisis langer in hun dagblad zijn gaan lezen. Het slechte nieuws is dat de krantenbedrijven nu zelf geconfronteerd worden met de gevolgen van de economische neergang waarover ze zo uitgebreid berichten.

Halverwege augustus maakte de Telegraaf Media Groep al bekend ruim 425 banen te gaan schrappen, naar verwachting ook bij dagblad De Telegraaf. Vorige week zei PCM, uitgever van NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw dat er „miljoenen” bezuinigd moet worden. Bestuursvoorzitter Bert Groenewegen sloot gedwongen ontslagen niet uit.

De kranten kampen met stijgende kosten, terwijl de oplages dalen en de advertentie-inkomsten tegenvallen. De economische hoogconjunctuur in 2007 leidde volgens de Nederlandse Dagbladpers (NDP) niet tot een stijging van het advertentievolume in de kranten, maar tot een daling van 7 procent. Die inkomsten vallen in 2008 nog verder tegen.

Daarnaast hebben grote krantenuitgevers als PCM en Wegener volgens Bianca Rootsaert, secretaris dagbladen van journalistenvakbond NVJ, het probleem dat ze risicovol zijn gefinancierd. Het krantenlandschap is daardoor volgens haar „heel ruig geworden”. De Britse investeringsmaatschappij Mecom is sinds vorig jaar grootaandeelhouder van uitgeverij Wegener en stelt hoge rendementseisen aan de kranten. De inmiddels vertrokken Britse investeringsmaatschappij Apax liet PCM met een grote schuld achter.

Voor de kredietcrisis stond de krantenwereld al onder druk. Het aantal betalende lezers van dagbladen neemt al jaren af, wat mogelijk nog wordt versterkt door de opkomst van gratis kranten. Desondanks haalden kranten als de Volkskrant en NRC Handelsblad jarenlang een rendement van bijna 20 procent. Alleen dagblad Trouw schrapte twee jaar geleden 20 arbeidsplaatsen en bij het AD verdwenen veel banen na de samenvoeging van het Algemeen Dagblad en zeven regionale kranten.

De regionale kranten waren de eerste die flink moesten bezuinigen. Wegener kondigde eerder dit jaar een reorganisatie aan, waarbij 400 arbeidsplaatsen verdwijnen, waarvan 80 op de redacties. Dat leidde afgelopen zomer bijna tot stakingsacties. Die werden afgewend nadat de uitgever met de NVJ een akkoord sloot over de minimale omvang van de verschillende dagbladredacties.

De rendementseis van 20 procent die eigenaar Mecom, een Britse investeringsmaatschappij, stelde aan de kranten werd vervangen door een ‘rendementsambitie’. Volgens Wegener-bestuurder Ton Boot is er „geen sprake van extra bezuinigingen” nu het economische tij snel verslechtert. „Je moet ook kijken wat een organisatie aankan. Wellicht zullen we het tempo van de uitvoering van de reorganisatie wel versnellen.”

Rootsaert van de NVJ schat dat er de afgelopen drie à vier jaar 600 tot 700 banen in de Nederlandse dagbladsector zijn verdwenen, ondanks de komst van nieuwe gratis titels en de uitbreiding van websites van kranten. Dat is een kwart van het totaal. „Daarmee is de journalistieke infrastructuur heel kwetsbaar geworden.” Rootsaert verwacht de komende maanden meer bezuinigingen. „We zakken dan echt door de bodem van de journalistieke infrastructuur.”

Ook Joost Ishta, directeur van mediabureau Zigt en gespecialiseerd in de krantensector, voorspelt dat de advertentie-inkomsten van de dagbladen onder druk blijven staan. „De enige oplossing is het verlagen van advertentietarieven”, aldus Ishta. Volgens hem kampen kranten ook met structurele problemen: „Veel lezersbestanden zijn vergrijsd, de advertentietarieven zijn ondoorzichtig en het aantal keuzen voor adverteerders is de de afgelopen tien jaar geëxplodeerd.”

De NVJ pleit voor fiscale maatregelen die de journalistieke infrastructuur indirect moeten steunen, zoals een lager belastingtarief voor journalistieke arbeid. Ook wil de NVJ een lager btw-tarief voor kranten. Rootsaert: „Nu iedere krant bezig is met nieuwe verdienmodellen, zou het Stimuleringsfonds voor de Pers mediabedrijven meer moeten steunen met geld voor innovaties.”